Tuesday, April 20, 2021

Tản mạn - Đỗ Quyên & tháng tư


Tháng Tư, mùa của hoa Đỗ quyên. Rực rỡ, thuỳ mị, kín đáo, phô trương, đài các, dân dã ..... hàng trăm loại khác nhau tưng bừng khoe sắc nở rộ. Ở tiểu bang NC và SC, nhiều nơi rất nổi tiếng về loài hoa này. Nhiều địa phương, làng xã, thành phố, cứ đến tháng này là tổ chức hội hè đình đám, lễ hội hoa đăng, ca hát nhảy múa, nấu ăn ngoài trời... Mừng luôn mùa xuân nắng ấm tươi đẹp sau một mùa đông lạnh giá ngủ vùi :-).

Bên VN những tỉnh miền núi cũng có hoa đỗ quyên, nhưng chỉ hạn chế ở một số giống nhất định. Bên này thì đỗ quyên (azaleas) có nhiều chủng loại vô cùng, không sao nhớ xuể. Có loại chính gốc tại địa phương, có loại du nhập từ nhiều nơi khác, hoặc châu lục khác, rồi đồng hoá. Cũng có nhiều loại được con người lai tạo nhân giống ra thêm. Tên tiếng Anh thường gọi của hoa đỗ quyên là Azaleas. Nhiều người rành rẽ phân biệt từng chi tiết chủng loại Azaleas hoặc Rhododendron, giống lá lớn giống lá nhỏ, giống rụng lá mùa đông, giống cây xanh bốn mùa, giống bông lớn bông nhỏ, giống nhuỵ dài nhuỵ ngắn, giống trổ hoa mỗi năm một lần, giống trổ hoa nhiều lần trong năm (encore) ..v.v. Nói tóm lại nạn “phân biệt chủng tộc” vốn là do con người vẽ ra thôi, chứ tất cả loại đỗ quyên cũng chỉ có chung một nguồn gốc là họ Ericaceae :-). Còn tên tiếng Việt “Đỗ Quyên” chắc là có nguồn gốc từ chữ Hán Nôm rồi. Mà nói đến Đỗ quyên ở TQ thì có những câu chuyện dài thú vị. Từ những giai thoại nổi tiếng của Thi Tiên Lý Bạch, Thi Thánh Đỗ Phủ thời nhà Đường, cho đến những câu chuyện cận đại của nữ sĩ Quỳnh Dao (Đài Loan), nghe hoài không hết chuyện.

Tháng tư, cũng là mùa của những câu chuyện dài của đất nước và con người VN. Trong nước, ngoài nước gì cũng vậy. Gần nửa thế kỷ đã trôi qua, nhưng mỗi lúc tháng tư về, vẫn là những điệp khúc quen thuộc, thắng bại ghét thương, hận thù dai dẳng, mâu thuẩn ngộ nhận, hiểu lầm hiểu sai, ngạo nghễ vô cớ ..v.v.. Niềm vui nỗi buồn cứ dấm dúi nhau như quán tính, đến hẹn lại lên, mà không cần ngoái đầu nhìn lại để phân tích đúng sai. Một cuộc chiến không cần thiết, tưởng chừng có thể tránh được, nhưng lại xảy ra và kéo dài qua bao thập kỷ làm cho đất nước tang thương đổ nát. Bi kịch chiến tranh phủ xuống từng mỗi gia đình, mỗi giòng họ, mỗi xóm làng ...ly biệt đau thương không sao kể hết. Máu và nước mắt của con dân Việt rải khắp trên mọi nẻo đường quê hương, chỉ để hy sinh cho một cuộc chơi "ý thức hệ", được tạo ra bởi tham vọng và nỗi sợ hãi của một vài nước lớn. Ngay cả những quyết định thắng thua, chấm dứt cuộc chiến, cũng được định đoạt và đem ra ngã giá trên bàn cờ lợi ích của họ. Lý tưởng quốc gia hào hùng của bao thế hệ thanh niên VN yêu nước đã ngã xuống cho một cuộc chiến không đem lại tương lai tươi sáng cho dân tộc. Tất nhiên là trong cuộc chiến nào thì người dân đen cũng là những kẻ chịu thiệt thòi nhiều nhất. Nhưng người ta vẫn gọi nhau là bên thắng bên thua, mặc dù chưa chắc hiểu rõ nguyên nhân và giá trị (nếu có) của cuộc chiến tranh đó. Và hàng năm vũ điệu "nghê thường" ấy lại cứ trỗi lên như một quán tính vô thức. Dĩ nhiên điệp khúc đó sẽ không phải là tờ bảo chứng cho một đất nước sâu sắc hơn văn minh hơn, một dân tộc sáng suốt hơn hạnh phúc hơn. Mà đôi khi đó chỉ là những câu chuyện biết rồi, nói mãi !

Và thời gian trôi qua, những ranh giới địa lý không còn nữa, nhưng ranh giới trong lòng của con người thì vẫn chưa bao giờ (hoặc không bao giờ) lành lặn hẳn. Kẻ "thắng" người "thua" đều có những nỗi niềm riêng của họ. Đặc biệt là hàng năm, cứ được nhắc nhở như tới phiên đi khám định kỳ. Hiểu lầm càng hiểu lầm, mâu thuẩn càng mâu thuẩn, hận thù kéo dài cho đến chết. Điều đó có đem lại một viễn cảnh khả quan cho đất nước hay chăng ? Điều đó có làm cho một dân tộc đồng lòng chung sức, đoàn kết gắn bó, có tiếng nói chung hay chăng ? Chắc ai cũng có thể dễ dàng nghiệm ra câu trả lời cho chính bản thân mình !

Thậm chí có nhiều người 50 năm trôi qua, gần cả một đời người, vẫn còn tranh cãi nhau chữ "giải phóng", mặc dù trong lòng hiểu rõ nhau mồn một. Hay là phải đợi nghe lại một Dương Thu Hương ngồi bệt xuống giữa lòng đường Saigon mà khóc, hoặc một Nguyễn quang Lập "Saigon đã giải phóng tôi", hoặc Bảo Ninh kể lể “Nỗi buồn chiến tranh", hoặc Đỗ Trung Quân xin "Tạ lỗi Trường Sơn".... mới hiểu thêm ra ý nghĩa của một ngôn từ đã khuất ? Trên thế giới cũng có những đất nước có hoàn cảnh tương tự, nhưng không ai kéo dài mâu thuẩn, hơn thua nhau bằng những chữ nghĩa buồn cười như thế. Ở nước ngoài, đối với người VN tị nạn tha hương, tháng tư hàng năm vẫn là những khúc nhạc buồn "u uẩn chiều lưu lạc". Thế hệ lưu vong thứ nhất sắp qua đi, thế hệ thứ hai, thứ ba ....còn lại gì trong những gói ghém, mong đợi kế thừa đó ? Bốn mươi mấy năm đã trôi qua, đất nước con người VN rồi sẽ đi về đâu ?

Tháng Tư năm nay không còn u ám ảm đạm như năm ngoái (ít ra là ở nước Mỹ). Cả nửa nước Mỹ đã chích ngừa, dịch bệnh không còn là nỗi lo lắng ám ảnh như năm trước. Hoa lá cây cỏ cũng xinh tươi hơn. Chim chóc thỏ nai dường như cũng sinh sôi nhiều hơn (dạo này làm vườn gặp thỏ con, chim con hoài). Hàng năm, vào mùa này mình thường chở con lên Biltmore House, lên Ashville, lên rặng Blue Ridge để ngắm hoa lá vào xuân nở rộ. Nhưng năm nay dịch bệnh chưa dứt, vẫn còn chưa đi được. Vườn nhà mình cũng có khoảng mười mấy loại đỗ quyên khác nhau, đành ra sau làm ly rượu ngắm cây nhà lá vườn cho đỡ ghiền vậy :-) . 

Nói đến hoa đỗ quyên, thì xưa nay người ta thường nhắc đến Thánh thi Đỗ Phủ. Ông có nhiều bài thơ nổi tiếng, trong đó có bài dịch ra tiếng Anh tựa là “Sea of Blood Red Azaleas". Riêng mình, cứ đến tháng Tư nhìn hoa đỗ quyên nở rộ, lại nghĩ đến một bài thơ của Thi Tiên Lý Bạch - "Tuyên Thành kiến đỗ quyên hoa":

Tuyên Thành kiến đỗ quyên hoa

Thục quốc tằng văn tử quy điểu
Tuyên Thành hoàn kiến đỗ quyên hoa
Nhất khiếu nhất hồi trường nhất đoạn
Tam xuân tam nguyệt ức Tam Ba.

Tạm dịch nghĩa là:

Đã từng nghe tiếng chim quyên trên đất Thục
Nay đến Tuyên Thành lại nhìn thấy hoa đỗ quyên
Mỗi một tiếng kêu vọng về đau như đứt ruột,
Cứ đến tháng ba mùa xuân lại nhớ đất Tam Ba !

Bài thơ này đã có nhiều "nhà thơ" VN dịch ra tiếng Việt. Tuy nhiên vì nhiều bản dịch quá, nên không biết theo ông nào, chỉ xin mạn phép dịch nghĩa thôi. Mình thì chưa từng ở đất Thục, chưa từng đến Tuyên Thành, nhưng đã từng lớn lên ở đất Việt và từng sống ở đất Tây. Mỗi độ tháng tư về rất thích ngắm nhìn đỗ quyên nở rộ, và cũng đã từng bao lần đau đáu nghĩ về quê nhà .....!

PN (2021)




No comments:

Post a Comment

Comments: