Hôm qua, tăng đoàn "Walk for Peace" đã đến Toà Đô Chính của thành phố Raleigh, bang NC. Hàng ngàn người không quản ngại thời tiết lạnh lẽo, bão đá, đợi sẵn để chào đón tăng đoàn và chú chó Aloka tại đây. Thống đốc tiểu bang NC rất hoan nghênh, và đã chính thức ra văn bản tuyên bố công nhận ngày 24/1 là "Ngày đi bộ vì Hoà bình" của tiểu bang.
Cuối tuần này, nước Mỹ cũng đang đối diện với một cơn bão mùa đông lịch sử, phủ dài suốt hàng chục tiểu bang từ đông sang tây, dự kiến hàng trăm triệu người bị ảnh hưởng. Hôm qua, hàng chục ngàn chuyến bay phải bị đình huỷ. Ở chỗ mình, mưa đá bắt đầu rơi từ đêm qua, nghỉ giải lao vài tiếng, giờ đang rơi tiếp. Làm một ly cafe nóng, tản mạn chút cho vui ....:-)
Ngày hôm qua, 24/1, cũng là ngày International Day of Education (tạm dịch là Ngày Quốc tế Giáo dục). Từ lâu, thế giới luôn dành một ngày trong năm để tôn vinh và nhắc nhở tầm quan trọng của lãnh vực giáo dục. Tuy nhiên đó cũng chỉ là hình thức, nghe cho trang trọng, chứ giáo dục vốn không phải là chuyện của một ngày, càng không phải là chuyện của những khẩu hiệu hay một bài diễn văn hoa mỹ, mà là một dòng chảy âm thầm, đi xuyên suốt đời sống con người, từ lúc mở mắt chào đời cho đến khi nhắm mắt rời đi.
Thực ra, nếu nhìn giáo dục chỉ như việc học chữ, học nghề, học để có bằng cấp, kiếm cơm, thì đó mới chỉ là phần nổi rất nhỏ. Bởi có không ít người học rất nhiều, nhưng lại không hiểu chính mình; biết rất rộng, nhưng lại không biết sống sao cho nhẹ; thành công ngoài xã hội, nhưng trong lòng thì bất an, sợ hãi và cô độc.
Nhìn từ góc độ PG, giáo dục trước hết không phải để “trở thành” một ai đó, mà là để thấy ra mình đang là ai. Học không phải để chất thêm kiến thức lên cái đầu vốn đã nặng, mà để gỡ bớt những lớp vô minh, định kiến và ảo tưởng mà ta mang theo từ gia đình, xã hội, lịch sử, và cả từ chính nỗi sợ của mình.
Giáo dục đúng nghĩa không tạo ra những con người giống nhau, mà giúp mỗi người trở về với khả năng tự nhìn, tự nghĩ và tự chịu trách nhiệm cho đời sống của chính họ. Khi một con người biết quan sát chính mình, họ bớt đổ lỗi. Khi họ hiểu rằng mọi thứ đều đổi thay, họ bớt bám víu. Khi họ thấy rằng không có chân lý tuyệt đối nào nằm gọn trong một hệ thống, họ bớt cuồng tín.
Và từ đó, xã hội cũng đổi khác !
Một xã hội được giáo dục không phải là xã hội không có xung đột, mà là xã hội biết xử lý xung đột mà không rơi vào hủy diệt. Cũng không phải nơi ai cũng nói hay, mà là nơi người ta biết lắng nghe nhau. Càng không phải nơi ai cũng đúng, mà là nơi người ta chấp nhận mình có thể sai !
Hôm qua, mình có dịp chào đón đoàn tăng lữ “đi bộ vì hòa bình” (Walk for Peace). Trong lúc chờ đợi, được trò chuyện cùng vài người bạn mới quen. Cuộc trò chuyện rất ngắn, nhưng để lại nhiều suy nghĩ. Họ sinh ra và lớn lên trong những gia đình Ki-tô giáo, quen thuộc với những cách diễn giải rất riêng về con người, xã hội, đức tin và giá trị bản thân. Thế nhưng điều làm mình ấn tượng không phải là sự khác biệt ấy, mà là cách họ đi cùng sự khác biệt. Họ có đức tin, có nguyên tắc sống rõ ràng, nhận diện được những dị biệt giữa mình và người khác, nhưng không hề cực đoan, cũng không sùng bái cá nhân một cách mù quáng. Chính giáo dục, theo đúng nghĩa, đã giúp họ tìm được những tiếng nói chung trong một đời sống vốn đầy dị biệt.
Mình rất tôn trọng lối sống tỉnh thức (awareness) như vậy, mặc dù giữa họ và mình có không ít quan điểm khác nhau. Bỗng nhiên nghĩ đến đã bao lần mình từng được nghe thiên hạ gán ghép cho nhau những nhãn mác kiểu như “dân tộc này cực đoan hơn dân tộc kia”, “văn hóa này khoan dung hơn văn hóa kia”, "dân vùng miền này "sĩ diện" hơn vùng miền kia" ....v.v. Trong khi thực tế, ở đâu cũng có những con người biết lắng nghe, biết tự điều chỉnh, và biết sống chung với khác biệt.
Einstein từng nói: “The measure of intelligence is the ability to change.” (tạm dịch: Thước đo của trí tuệ là khả năng thay đổi). Vậy thì phải chăng, sự cực đoan luôn tỉ lệ nghịch với sự thông minh ? Hay đó chỉ là hệ quả của những hệ thống giáo dục và văn hóa lâu đời, nơi con người được dạy phải bảo vệ căn tính của mình bằng sự cố chấp, được nuôi dưỡng trong những vòng tròn khép kín của niềm tin, và vô thức khoác lên mình một lớp vỏ tự mãn ?
Nếu giáo dục chỉ dạy con người phải đúng, mà không dạy cách sửa sai; chỉ dạy bảo vệ bản sắc, mà không dạy đối thoại; chỉ dạy trung thành với một hệ giá trị, mà không dạy tự vấn chính hệ giá trị ấy, thì giáo dục đó, dù có nhiều bằng cấp, vẫn có thể trở thành mảnh đất nuôi dưỡng cực đoan. Thậm chí có nhiều nơi còn nhầm lẫn giữa giáo dục và tuyên truyền, trong khi hai lãnh vực này có mục đích hoàn toàn khác nhau. Một bên là khai phóng, rộng mở; một bên là thiên kiến, giới hạn!
Trong PG, người tu học không được khuyến khích tin mù quáng, mà được khuyên bảo tự mình quan sát và trải nghiệm. Đức Phật không hứa hẹn cứu rỗi ai, cũng không trao cho con người một chân lý đóng gói sẵn. Ngài chỉ chỉ ra con đường, còn đi hay không, đi tới đâu, là việc của mỗi người. Tinh thần ấy, nếu được đem vào giáo dục hiện đại, sẽ giúp con người học cách sống tỉnh thức giữa một thế giới đầy nhiễu loạn.
Ngày nay, nhân loại có thể đi rất nhanh, biết rất nhiều, kết nối rất rộng, nhưng lại dễ mất phương hướng. Có lẽ vì ta đã học cách chinh phục thế giới bên ngoài, mà quên học cách an trú trong thế giới bên trong. Giáo dục nếu thiếu đi chiều sâu này, rất dễ trở thành công cụ tạo ra những con người giỏi giang nhưng rỗng lòng, năng động nhưng bất an.
Suy cho cùng, giáo dục không nhất thiết chỉ là để kiếm được nhiều tiền hơn, hay để "tự xem" mình mạnh hơn, giỏi hơn người khác, mà để bớt làm khổ mình và khổ người. Giáo dục cũng không chỉ là những tấm bằng giấy để thắng trong một cuộc đua ngắn hạn, mà là khả năng nhận ra khi nào nên đi chậm lại, khi nào nên dừng. Và giáo dục cũng không nhằm tích lũy cho thật nhiều, mà để dần hiểu ra được thế nào là đủ cho chính mình, biết cân bằng đời sống để không trở thành nô lệ của hoàn cảnh. Tất nhiên, đó cũng chỉ là cách nhìn cá nhân của mình, không nhất thiết phải đúng với tất cả mọi người.
Trong bối cảnh chính trị và xã hội thế giới hiện nay, đặc biệt là ở Mỹ, không ít người âm thầm trăn trở về những điều đó. Thời đại ngày nay, nhiều gia đình có con nhỏ ngần ngại mở tivi xem tin tức trước mặt con cái. Những hình ảnh bạo lực, sự rối loạn giá trị, những khủng hoảng đạo đức và niềm tin xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau, đã trở thành nỗi lo thường trực của các bậc cha mẹ khi nghĩ đến sự hình thành nhân cách và hệ giá trị của con cái mình. Hình ảnh những nguyên thủ quốc gia hoặc người lãnh đạo chửi thề, đầy tâm lý hận thù, ứng xử nông nổi, thiếu sự trưởng thành ... dễ ảnh hưởng đến tư duy non nớt của thế hệ trẻ. Ngay cả việc phân biệt tin tức đâu là thật, đâu là giả, cũng không còn là thử thách riêng của trẻ nhỏ; mà ngay cả người lớn, đôi khi cũng không tránh khỏi bị cuốn hút theo.
Cho nên theo quan niệm của nhiều người, ý nghĩa đẹp nhất của Ngày Quốc tế Giáo dục không nằm ở các buổi lễ hay những khẩu hiệu được nhắc đi nhắc lại, mà nằm ở một câu hỏi rất giản dị từ mỗi người - Liệu ta đã học được những gì để sống tử tế hơn, cống hiến hơn, tỉnh táo hơn, và tự do hơn ?
Nếu giáo dục có thể giúp con người chạm tới câu hỏi ấy, dù chỉ một phần nhỏ, thì đó đã là một nền giáo dục đáng trân trọng. Và nếu mỗi người còn tiếp tục học suốt đời, học từ người khác, từ những vấp ngã, từ im lặng, và từ chính những nỗi khổ của mình, thì khi ấy, có lẽ giáo dục không cần một ngày để nhắc nhở hoặc tôn vinh, vì nó đã trở thành một cách sống !
Thôi tản mạn chút, xin tạm dừng ở đây. Chúc tất cả các bạn hữu và anh chị em một cuối tuần an vui.
PN
No comments:
Post a Comment
Comments: