Monday, January 25, 2021

Phiếm: Thánh Phán :-)

 


Hôm nay là cái chủ nhật đầu tiên sau khi Mỹ có ông tổng thống mới. Không biết từ ngày ông ấy nhận chức đến nay, số lượng "Thánh Phán" trên mạng xã hội đã giảm bớt chưa. Nhưng sáng nay uống cafe bỗng dưng muốn bàn loạn một chút về cái đề tài hấp dẫn này :-)

Nhớ VN ngày xưa có câu ca dao "Hòn đất mà biết nói nói năng, thì thầy địa lý hàm răng chẳng còn". Nhưng thời nay không còn ai lo lắng chuyện đó cả. Dẫu cho hòn đất có biết nói, chữ nghĩa có biết đi, tin tức có biết tố cáo, thì cũng không ai sợ mất hàm răng. Đặc biệt là trên mạng xã hội, ai phán được thì phán, ai "lai chim" thì cứ "lai chim", ai vịt cứ vịt, ai gà cứ gà. Răng mất thì đi làm răng giả, răng sứ, implant cả hàm ... lo gì ? Mình thỉnh thoảng cũng nhận được emails hoặc tin nhắn từ một số người quen. Nhiều khi coi Youtube hoặc tin tức chuyền gởi, mà giựt mình không biết chuyện từ đâu ra, ma từ đâu đến ? Nhưng riết rồi cũng quen, nghe theo nhạc sĩ VTA, "lâu rồi đời mình cũng qua", cảm thấy dễ chịu hơn :-) 

Thực ra, chuyện "thánh phán" thì lâu nay cũng không lạ lẫm gì. Ở quê nhà, gọi đó là những "câu chuyện làm quà". Thích thì phán, vô tội vạ, vô căn cứ, ai tin ráng chịu. Giỗ chạp, hội hè, gặp mặt đồng hương, đồng trường, đồng lớp, thỉnh thoảng vẫn nghe. Thời đại bây giờ có Facebook, gục gờ (google), lai chim (livestream) lai chuột...càng dữ nữa. Lắm khi thiên hạ ưu ái nhau, tử tế trao tặng những câu chuyện mà cả nhân vật chính cũng vò đầu bức tai không biết ở đâu ra :-). Rồi ra nước ngoài, tưởng chừng đời sống văn minh hơn, ứng xử sẽ khác đi, nhưng cũng không hẳn là vậy. Ở đâu cũng thế, đôi khi ở xứ văn minh, "thánh phán" càng phát triển mạnh mẽ hơn, vì "tự do ngôn luận" và công nghệ kỹ thuật tân tiến. Không phải chỉ tìm thấy "thánh phán" ở những cộng đồng gốc Á, mà các cộng đồng nước khác cũng có vậy, chỉ là nhiều hay ít. Ai cũng có thể từng là nạn nhân dăm ba lần hoặc nhiều lần trong đời. Thường thôi :-). Ban đầu có lẽ chỉ là những "câu chuyện làm quà", nói cho vui, rôm rả câu chuyện, hoặc phán để câu view. Nhưng rồi đôi khi đi quá giới hạn, trở thành phát tán tin tức không chính xác, tam sao thất bổn, tin vịt tin gà. Xa hơn nữa trở thành thuyết âm mưu, đả kích, vu khống, mạ lị cá nhân. Có người cho là vặt vãnh bỏ qua, nhưng có người bức xúc kéo nhau ra toà, kiện cáo đồng bào, đồng hương với nhau. Quan toà cũng phải lắc đầu, nhưng rồi cuối cùng thì đâu cũng vào đấy. Suy cho cùng đó là một phần của văn hoá và đời sống, hoặc có khi cũng là một nhu cầu !

Gần đây nhất, và đặc biệt nổi trội nhất là chuyện bầu bán tổng thống Mỹ trong năm vừa qua. Ôi thôi, thượng vàng hạ cám, không biết là bao nhiêu kênh Youtube, Facebook, Twitter, Instagram  ... thánh phán, thánh chửi, thánh vịt, thánh đề ... ra đời. Kênh nào cũng cho rằng nói hay nói đúng, tin tức trung thực, phân tích chủ quan, khách quan đủ thứ. Nhiều người có công ăn chuyện làm ngành nghề đàng hoàng, nhưng kê sẵn cái bàn "lai chim", đợi lúc rãnh rỗi hoặc vắng khách, leo lên phân tích tình hình kinh tế chính trị bầu bán một cách chuyên nghiệp. Thỉnh thoảng có thấy những kênh tin tức nhảy xổm vào trang nhà của mình. Youtube cũng nhiều mà FB cũng không hiếm. Vừa nghe vừa đọc mà cảm thấy khâm phục sự can đảm và nhiệt tình của các diễn giả và các nhà bình luận viên. Âu cũng là ý tốt, giúp đỡ đồng hương hải ngoại và bà con ở quê nhà thông hiểu chính trường thế giới. Có nhiều người đọc tiếng Anh không rành lắm, nhưng tin tức của họ lại rất mạch lạc lưu loát, phân tích tình hình chính trị tin tức còn mới lạ hơn cả các đài TV tầm cỡ thế giới như BBC, RFA, Fox News, CNN, Newsmax, NBC, Politico, ABC....v.v. Bạn bè mình thỉnh thoảng cũng có gởi cho coi một số tin tức & clips. Nhưng nhiều quá rồi cũng chỉ nhìn lướt qua, quên mất. 

Có một điều mình hơi thắc mắc là thông tin báo đài thì cũng xuất phát từ bấy nhiêu nguồn ấy thôi, cho dù là "trái" hay "phải", nhưng sao khi dịch ra tiếng Việt lại có nhiều tin tức giựt gân đến thế. Tất nhiên là báo chí truyền thông ở những nước tự do như Mỹ thì rất phong phú. Có cánh hữu (bảo thủ - conservative), cánh tả (cấp tiến -liberal), rồi cực hữu, cực tả, hữu sơ sơ, tả sơ sơ, tả hữu lẫn lộn ....v.v.. Nên chuyện giới truyền thông bị lũng đoạn thao túng, báo đài cánh hữu cánh tả, thiên vị đưa tin, tấn công phe phái nhau, cũng là những chuyện tất nhiên thôi. Lịch sử lâu nay vẫn thế chứ không phải đến bây giờ mới có, chỉ là ngày càng tha hoá hơn. Bởi vậy thời đại bây giờ đọc tin tức phải chịu khó phân tích kỹ càng, nếu không cũng dễ bị lệch lạc. Ở đây mình không bàn đến vấn đề đó, mà chỉ nói về những vấn nạn thiêu dệt, đồn đãi, tung tin thất thiệt trong cộng đồng, đồng hương đồng bào với nhau.
Lâu nay vẫn vậy, tin tức đầy rẫy, ai thích nghe thích đọc bên nào thì cứ đọc, cứ dịch, rồi lên youtue lên FB mà phán, mà "lai chim", mà gởi cho bạn bè người thân. Đương nhiên nếu thích bên này thì phê phán bên kia, tìm cái xấu của "địch" mà thổi lên, cái tốt của "địch" thì ta dấu lại. Ai cũng thấy bên mình là chính nghĩa, nguồn tin của mình là khả tín, là đúng. Còn phe kia là tiểu nhân dối trá, tin vịt, fake news. Rồi tìm đến những thuyết âm mưu, vận dụng trí tưởng tượng phong phú, để tôn vinh những thứ mà mình thích nghe, và hạ bệ những thứ ngược lại..v.v. Và cứ thế mà ưu ái chọn "hàng tốt" để chia xẻ với bạn bè người thân, quảng bá "tin hay tin tốt" cho đồng bào đồng hương. Nhiều anh cao siêu hơn thì nghĩ kế câu view, câu like, kiếm thêm nguồn thu nhập từ Youtube, FB, nút vàng nút bạc... Còn nguyên nhân tại sao thích quẹo "phải" mà không quẹo "trái", phò "tả" mà không phò "hữu", thì có nhiều lý giải khác nhau. Ai cũng tự biết lý do của riêng mình nên khỏi cần phải bàn ở đây. Vả lại bàn đến, có khi bỗng chốc "trở bạn thành thù". Chuyện tưởng như đùa mà lại là thật, quả nhiên ghê gớm. Ở nước ngoài mấy chục năm nay, nhưng lần này thấy lạ :-)

Cho nên dường như là tuỳ theo ở trong môi trường nào, gần gũi với ai, bạn bè thuộc phe nào, thì sẽ có những ảnh hưởng khác nhau. Hợp lý thôi, gần mực thì đen gần đèn thì sáng. Và tất nhiên là ai cũng nghĩ mình đang ở gần đèn. Lâu nay nhiều người phê phán và lên án Joseph Goebbels của Đức quốc xã về câu nói "“If you tell a lie big enough and keep repeating it, people will eventually come to believe it." (Tạm dịch: Nếu nói dối và lập đi lập lại mãi, người ta nghe hoài cũng tin). Nhưng biết đâu chính chúng ta cũng đang là nạn nhân của câu nói đấy ?

Nhìn lại, khoa học công nghệ thời nay phát triển quá nhanh và ảnh hưởng quá lớn đối với xã hội chúng ta. Chắc chắn ít nhiều tạo ra sự mất cân bằng về khả năng xử lý thông tin trong đời sống hằng ngày của con người, nhưng mấy ai chấp nhận điều đó ? Hôm trước mới coi một cuốn phim tài liệu ở Netflix tựa là "Social Dilemma". Khá hay, mình nghĩ các bạn nên coi, nhất là những bạn có con nhỏ.

Ngày xưa các tôn giáo cũng quan tâm nhiều đến sự nhận thức đúng đắn của con người và các vấn nạn thông tin lệch lạc, phiếm diện trong đời sống. Trong Kinh Thánh (Isaiah 5:20) cũng có nói "Woe unto them that call evil good, and good evil; that put darkness for light, and light for darkness; that put bitter for sweet, and sweet for bitter". Còn đối với đạo Phật, thì lại càng chú trọng đến vấn đề nhận thức của mỗi cá nhân hơn, vì đó là mục đích tối thượng của sự giác ngộ trong PG. Trong đạo Phật, có cả một tông phái, "Duy Thức học" hoặc "Duy thức Tông", tiếng Phạn là Yogacara/Yogachara, chuyên tu tập và nghiên cứu về "ý thức, nhận thức" (Consciousness) của con người. Ngày nay các trường đại học lớn như Harvard, Yale, Standford ... khoa Phật học (Buddhist Studies) đều có dạy môn này. 

Tất nhiên ai cũng đồng ý cách tiếp cận thông tin của con người với thế giới chung quanh là vô cùng quan trọng. Cho nên theo thiển ý của mình, nếu như sự nhận thức không đúng đắn, chỉ dựa vào các tin tức mơ hồ, thông tin phiếm diện một chiều, chắc chắn sẽ dẫn đến những vấn đề phức tạp và nhiều hệ quả đáng tiếc. Mấy tháng qua, biết bao nhiêu bạn bè thân quen gia đình bằng hữu, đồng hương, đồng sàn, đồng chí, đồng rận... trở mặt chửi bới nhau, ghét thương lẫn lộn, chỉ vì thông tin của một mùa bầu cử Mỹ. Dĩ nhiên là thông tin đến với con người bằng nhiều hình thức khác nhau. Có đúng có sai, có thực có giả, có thêm có bớt. Ai cũng có những lăng kính và bộ lọc (filters) nhất định cho riêng mình. Khả năng nhận định đúng sai còn tuỳ thuộc vào nhiều yếu tố khác, nhưng ai cũng có quyền tin theo cách của họ. Và chính những sự khác biệt đó đã làm nên cuộc sống đa dạng và sinh động như ngày hôm nay. Thiết nghĩ chúng ta nên tôn trọng sự khác biệt đó, mặc dù có lúc sự bảo thủ cố chấp hoặc tin tức ngụy tạo gây ra muôn vàn phiền phức. Một trong những câu chuyện ngụ ngôn mình thích nhất xưa nay là chuyện "Sáu người mù sờ voi". Tuy nhiên, mỗi lúc nhắc đến câu chuyện đó, mình vẫn ước ao giá như sáu anh mù đó không cãi nhau một cách điên cuồng, mà chỉ cần tự thắc mắc là tại sao chỉ từ 1 con voi lại trở thành 6 con voi khác nhau, có lẽ họ đã trở nên thái bình an vui ? Trộm nghĩ vậy, nhưng điều đó đến nay vẫn mãi là một ước mơ :-) !

PN
(Those who cannot change their minds cannot change anything - George Bernard Shaw)


No comments:

Post a Comment

Comments: