Sunday, November 21, 2021

Phiếm: Nhiều chức để làm gì ?


 

Mấy năm gần đây, người VN thường có câu hỏi "Nhiều tiền để làm gì?". Có người hỏi thật lòng, có người hỏi với ý trêu ghẹo, và cũng có người hỏi vì đã ngộ ra một điều gì đó sâu sắc hơn trong cuộc sống. Tất nhiên là bên cạnh đó, vẫn còn bảo nhiêu người khác miệt mài đeo đuổi tiền bạc danh vọng mỗi ngày, mà cũng chẳng ai có thể đoán được khi nào mới là điểm dừng của họ. Trong khi đó thì xã hội chung quanh vẫn nhan nhản bao nhiêu chuyện thương tâm xảy ra. Những mảng đời lây lất bên lề xã hội, trong bệnh viện, dưới gầm cầu, bên bãi rác…. Những đứa bé nghèo khó trông chờ từng manh áo ấm từng bữa cơm no, ấp ủ từng ước mơ được cắp sách đến trường. Những kẻ bất hạnh vẫn mỏi mòn chờ đợi từng ngày để qua đi kiếp sống khốn cùng kém phần may mắn. Nói đâu xa, ngay cả ở TP HCM, một nơi được cho là " Singapore thứ hai", vẫn còn không ít người dân ở ngoại thành đến nay vẫn chịu cảnh màn trời chiếu đất, lây lất không nhà không cửa, bữa đói bữa no. Nhiều gia đình vẫn chưa có được cái nhà vệ sinh kín đáo để che dấu cái bàn dân thiên hạ mỗi lúc cần giải bày tâm sự … !

Nhưng đó là chuyện nhiều tiền nhiều gạo, nói bao giờ cho hết ? Nói sang đến chuyện nhiều chức. Mới tuần rồi, ngồi đọc tin tức bên nhà, lướt qua một vụ án tham nhũng quen quen, có thấy nhắc đến một vị cựu "sư thầy" chạy án. Nhìn cái danh mục chức sắc của ông ta mà mình choáng. Tự nhiên, một câu hỏi loé lên trong đầu "Nhiều chức để làm gì ?". Một câu hỏi mà chắc chắn lâu nay nhiều người cũng đã từng băng khoăn nghĩ đến rồi. 

Tất nhiên đây không phải lần đầu mình được nghe, được thấy một vị tu sĩ có nhiều chức sắc như vậy. Chỉ hơi ngạc nhiên là chức tước cùng lúc nhiều đến thế, thời gian đâu nữa để mà tu hành ? Mà đối với câu hỏi “Nhiều chức để làm gì?”, thì thực ra cho dù là một quan chức nhỏ hoặc là một lãnh đạo cao cấp, có mục tiêu mục đích rõ ràng hơn, chắc cũng phải khó khăn lắm mới trả lời đúng được, huống hồ chi là một bậc tu hành. Dĩ nhiên ở đây chúng ta đang nói đến câu trả lời cho chính lương tâm của họ, chứ còn trả lời cho thiên hạ trên báo trên đài thì bao giờ cũng dễ hơn nhiều.

Thực ra lâu nay ai cũng biết "chức sắc" chỉ là hình thức, là phương tiện để cơ cấu sắp xếp, hoặc phân bố tổ chức của một đoàn thể, công ty, doanh nghiệp, đơn vị hành chánh, hoặc chính quyền nhà nước, tổ chức quốc tế ...v.v. Mỗi chức vụ thường sẽ có những trách nhiệm, nghĩa vụ, danh dự, và quyền lợi tương ứng với chức vụ đó. Hầu hết trên thế giới, người ta thường chỉ quan tâm đến sự cống hiến hoặc vai trò thực hiện của người mang chức sắc. Người đó có làm đúng trọng trách không, có làm được việc gì hữu ích cho xã hội, cho dân cho nước hay không? Vì đó mới là mục đích chính, là phần hồn, và là điều quan trọng nhất đối với một chức vụ. Nhưng rồi cũng không biết cái văn hoá mê chuộng chức sắc này bắt nguồn từ đâu, mà lần hồi ở một số nơi trở thành nạn “loạn” chức sắc. Trong nước ngoài nước gì cũng gặp. Có chức được lãnh lương, có chức chỉ lãnh nợ. Có người thật lòng phục vụ, có người chỉ thật lòng tranh nhau cái chức. Nên nhiều lúc dở khóc dở cười, vừa khôi hài vừa chua chát !

Nhiều người cho rằng văn hoá ham chức sắc này hình thành từ thời phong kiến xa xưa, vì "chức" có liên quan đến quyền hành và bổng lộc. Nhưng cho đến ngày nay, rất nhiều nơi trên thế giới vẫn còn duy trì quan niệm ham hố này, đặc biệt là ở những quốc gia có nạn tham nhũng và cửa quyền lộng hành. Tuy nhiên không phải quốc gia nào cũng vậy, cho nên đôi lúc gây ra một số hiểu lầm không nhỏ. Ví dụ như chuyện làm nhân viên hoặc quan chức cho chính phủ Mỹ. Thông thường thì đó không phải là những công việc có lương bổng cao so với nhiều công ty tư nhân bên ngoài. Có thể là làm việc cho chính phủ thì các quyền lợi khác như quỹ hưu, bảo hiểm sức khoẻ, thời gian nghỉ phép, nghỉ bịnh .v.v... ổn định hơn hoặc tốt hơn khi về hưu. Nhưng nói về lương bổng hoặc các khoản khen thưởng tài chánh khác thì thường là thấp hơn các công ty tư nhân, đặc biệt là so với các công ty có các khoản đãi ngộ khác như stock options (cổ phiếu/cổ tức). Còn quyền hạn của các quan chức chính phủ ở Mỹ, thì ai làm chức vụ nào có nhiệm vụ nấy, không dám lạm quyền lấn sân qua chỗ khác, cũng không dám cục sắt ném đi cục chì ném lại, lạng quạng dễ vô tù. Nên làm ông giám đốc sở, thị trưởng, nghị viên, thượng viện hạ viện, thống đốc, thậm chí tổng thống... thì cũng bình thường thôi. Lương còn thấp hơn nhiều người khác, mà "lậu" thì cũng chẳng có bao nhiêu. Trời mưa lội nước thì cũng tự che dù mà đi, chẳng ai phải cõng họ bao giờ. Ngay cả những vị lãnh đạo cấp cao trong chính quyền, nếu tư cách đàng hoàng, năng lực tốt, gặp nhau người ta còn chào hỏi, kính trọng. Ngược lại, lỡ khi ra đường, vô quán ăn, đi quán nhậu ... để dân bắt gặp, bị kêu tên chửi thẳng hoặc la ó um sùm cũng là chuyện bình thường. Tuy nhiên vì thông tin không đầy đủ, nên nhiều người VN có bạn bè hoặc người thân ở Mỹ, mỗi khi nghe ai nói đến làm việc cho chính phủ, lại cứ tưởng là họ giàu có hoặc quyền lực gì ghê gớm lắm. Cứ nghĩ đến quyền hành lớn lao giống như ông trưởng thôn, anh chủ tịch xã, hoặc cô bí thư phường bên nhà :-). 

Nôm na thì phần việc công chức nhà nước cũng chỉ vậy, có ngạch có cấp hẳn hoi, khó mà có được những bước "quá độ" hoặc “đột phá”. Còn đối với doanh nghiệp tư nhân (DN tư nhân chiếm đại đa số việc làm ở Mỹ), thông thường cũng theo nguyên tắc chức càng to thì lương càng lớn, nhưng vì không có quy chế ngạch trật, nên có nhiều khoản linh động hơn, bất ngờ hơn. Một ông tổng giám đốc lãnh vài chục triệu đô một năm, cũng không phải chuyện hiếm. Thậm chí nhiều người chức vụ nhỏ hơn trong công ty tư nhân vẫn có thu nhập cao hơn tổng thống, bộ trưởng, thứ trưởng, tướng tá...là chuyện bình thường. Tuy nhiên cũng có nhiều trường hợp ngoại lệ, đặc biệt là ở các lãnh vực chuyên môn đặc thù hoặc công nghệ tân tiến. Nhiều người đi sâu vào các lãnh vực chuyên môn đặc biệt, cũng chẳng cần phải làm giám đốc giám điếc gì, nhưng lương cao hơn hẳn các ông sếp hoặc giám đốc của họ. Điều đó cũng hợp lý thôi, vì với một nền kinh tế thị trường đúng nghĩa, người làm hưởng theo giá trị mà họ tạo ra, chứ không phải hưởng theo "chức sắc". Mặt khác, khoảng cách về lương bổng giữa những người "cổ trắng" (làm bàn giấy) và "cổ xanh" (lao động tay chân) ở nhiều quốc gia tư bản không khác xa lắm. Cho nên nhiều người mặc dù làm ít lương hơn, nhưng siêng năng làm thêm giờ thêm việc, cuối ngày "cổ xanh" lại nhiều tiền hơn "cổ trắng". Cũng có nhiều người tự làm doanh nghiệp, tự mở tiệm mở quán, muốn đeo cổ nào thì đeo, lúc bình thường thì cổ xanh cổ trắng, lúc nhậu vào thì cổ đỏ cổ đen. Chẳng cần chức sắc gì, nhưng lại giàu có, ai tới đâu họ tới đó. Dám có lúc cũng bị lăn tăn nỗi khổ "nhiều tiền để làm gì" chứ chẳng đùa :-).

Nhưng đó là những chuyện đời thường, còn chuyện "chức sắc" trong đạo, trong tôn giáo, lại càng khó hiểu hơn. Nhiều chức để làm gì ?

Tất nhiên là ai cũng hiểu được sự khác biệt giữa "phương tiện" và "mục đích". Tôn giáo cũng vậy, mỗi tôn giáo đều có những mục đích và phương tiện khác nhau. Do vậy, cách tổ chức đoàn thể và sinh hoạt trong mỗi tôn giáo cũng khác nhau, mặc dù mục đích cuối cùng có thể là không khác nhau lắm. Có tôn giáo quan tâm phần tổ chức hành chánh hơn, có tôn giáo lại quan trọng phần phát triển tín đồ, gây dựng cơ sở vật chất hơn. Có tôn giáo lưu ý chuyện truyền thừa hơn, nhưng có tôn giáo lại đề cao chuyện an dân, sống tử tế thiện lành...v.v. Và ngay cả trong cùng một tôn giáo, cũng nhiều khi phân chia ra nhiều chi nhánh, nhiều kinh sách, hoặc nhiều pháp môn tu tập khác nhau để phù hợp cho từng hoàn cảnh. Đó cũng là chuyện bình thường thôi. Thế giới này quá nhiều người có trình độ khác nhau, tư duy khác nhau, kinh nghiệm sống khác nhau, cá tính khác nhau, đức tin khác nhau…Không thể nào có một cái bánh mà mọi người ăn vào cùng thấy ngon như nhau cả !

Và xưa nay, cho dù ở bất kỳ một quốc gia nào, văn minh hay lạc hậu, độc tài hay dân chủ, thì cũng không hiếm những trường hợp tôn giáo bị các thế lực chính trị, cá nhân, hoặc chính quyền sở tại lợi dụng để phục vụ cho những mục đích riêng tư. Khác nhau là nhiều hay ít. Ngày xưa có một số ít trường hợp lợi dụng tôn giáo, trà trộn giả danh để làm chính trị, thì ngày nay lại càng đa dạng và phức tạp hơn. Không những giả danh để làm chính trị, mà còn giả danh làm kinh tế, lợi dụng đức tin thiên hạ để phục vụ nhiều mục đích cá nhân khác. Ví dụ như có một số giáo hội ngày càng phải đối diện với nhiều vụ lạm dụng tình dục trẻ em, tổ chức cực đoan, khủng bố cuồng tín...v.v. Dĩ nhiên là cách ứng xử và thay đổi của mỗi tổ chức tôn giáo còn phải lệ thuộc vào nhiều yếu tố khác nhau, trong đó có sự ảnh hưởng rất lớn của văn hoá địa phương và quyền lực của các chính phủ sở tại. 

Riêng ở VN, thì ai cũng dễ dàng nhận ra sự thay đổi của các sinh hoạt tôn giáo từ trước cho đến nay, đặc biệt là đối với PG quốc doanh. Ngày càng nhiều những sinh hoạt nghiêng về hình thức vật chất, nghi lễ bên ngoài, và các rao giảng nặng về mê tín tâm linh, "tỉnh thức" một cách mơ hồ. Trong khi đó, nguyên thuỷ xưa nay đạo Phật chỉ có một mục đích tối thượng là hướng dẫn con người đến chỗ tỉnh thức, sáng suốt hơn (không phải mê tín hơn), để hiểu rõ bản thân, để tự chuyển hóa, tự thực chứng, để có được trí huệ (prajna) mà tự dẫn đến chỗ giác ngộ. Chùa chiền, kinh sách, tăng đoàn, pháp môn ..v.v.. cũng chỉ là những phương tiện hỗ trợ cho mục đích đó. Sư thầy cũng phải tự tu học cho bản thân, hiểu đúng tu đúng, thì mới có thể giúp hướng dẫn đúng cho người khác được. Nói tới đây mới nhớ, mới hôm bữa nói chuyện với một chị bạn chuyên nghiên cứu kinh sách và giáo lý PG bên Mỹ. Thắc mắc là "Sao các vị tu sĩ PG ở phương Tây, cũng như các kênh nghiên cứu đạo Phật ở nước ngoài, rất ít khi nói đến những chuyện như cõi âm, ma quỷ, hoặc chuyện sau khi chết. Trong khi đó ở VN quá nhiều bài thuyết giảng về loại đề tài này? ". Thực ra, mình không phải là các vị đó nên không dám đoán đại dụng ý của họ, và cũng không hiểu là ai có thể kiểm chứng được chuyện ở cõi âm như thế ? Đương nhiên là ban ngày ăn mặn thì ban đêm khát nước, hôm nay nhậu say bí tỉ thì ngày mai nhức đầu. Và chết cũng chỉ là là một phần của sự sống, có ai tránh được đâu. Vậy thôi, có gì lạ ? 

Tuy nhiên, mình luôn quan niệm rằng sẽ rất hữu ích khi nghe giảng thuyết một vấn đề, hoặc nghe thiên hạ đồn đãi chuyện độc lạ gì, mà có thói quen không vội tin một cách mù quáng. Cho dù người thuyết giảng là ai, “chức to quyền trọng” thế nào, hoặc người đồn có là giáo sư tiến sĩ gì đó, thì cũng cần tìm hiểu và tự thực chứng để phân biệt được điều đó đúng sai, hoặc có phù hợp với bản thân mình hay không ? Bởi đó cũng là một bước tu tập rất quan trọng và cần thiết. Phải qua lớp một mới đến được lớp hai, không ai có thể leo lên trung học mà chưa biết đọc biết viết !

Suy cho cùng, thì mọi chuyện trong vũ trụ này đều không thể tự sinh ra và tự tồn tại được, mà phải dựa vào nhau để có. Chuyện thuyết giảng một giáo lý, rao giảng một chủ nghĩa, hoặc tôn xưng chức nọ chức kia cũng vậy, là phải do quan hệ song phương (hoặc đa phương). Bên này cảm thì bên kia mới ứng. Có người nghe thì mới có ngưòi nói. Có người này trọng thì người kia mới xưng. Có người này tin thì người kia mới giảng. Còn "đúng, sai" lại là chuyện khác, tuỳ theo cái biết của mỗi người. Mấu chốt của vấn đề vẫn là ở mục đích sau cùng. Một lý thuyết hoặc chủ nghĩa dẫu từ ngữ dao to búa lớn đến đâu thì có làm cho đất nước giàu mạnh, con người văn minh hơn chăng ? Một ông quan dẫu chức to quyền lớn đến mấy, quan trọng là có làm được việc gì để ích nước lợi dân hay không ? Một người tu sĩ dẫu chức sắc cả gánh, quan trọng là có làm được việc gì để giúp mình giúp người trên con đường tu học dẫn đến sự tỉnh thức & trí huệ hay chăng ? Không khéo, có nhiều thứ quá lại trở nên nặng nề hơn, rồi phiền khổ giống như mấy anh nhiều tiền, lâu lâu lại phải băn khoăn tự hỏi: "Nhiều chức để làm gì ?" :-).

Cũng nhân nhắc đến chuyện phúc đức cõi âm, mình nhớ đến một câu chuyện trong sách kể lại thời Đức Phật còn tại thế. Một vị phú gia có cha vừa mới chết, bèn vội tìm đến Đức Phật, cầu xin Ngài giúp làm phép cho cha ông ta được về cõi thiên đường. Ông ta nói:

- Có nhiều vị pháp sư nói có thể làm phép giúp cha tôi vãng sanh về chốn thiên đàng, nhưng tôi tin tưởng nơi Ngài, nhờ Ngài cứu giúp. Tốn kém bao nhiêu cũng được.

Đức Phật nói:

- Ông hãy ra chợ mua hai cái hủ sành, một hủ bỏ dầu ăn vào, và một hủ bỏ đá quý vào, rồi đậy kín đem về đây.

Người phú gia nghe lời ra chợ mua hai hủ sành bỏ dầu, và đá quý mang về. Đức Phật bảo ông ta hãy bỏ 2 hủ sành ấy xuống giòng sông phía trước, và đợi cho đến khi chìm hẳn, rồi lấy một khúc cây thọt bể hai hủ sành đó ra. Hai hủ sành bể, dầu nổi lên trên mặt nước, còn đá quý thì chìm sâu dưới đáy sông.

Đức Phật bảo rằng:

- Ta chỉ giúp ông được tới đây. Chuyện nghiệp lực của thân phụ ông là do chính ông ấy tạo ra bao lâu nay khi ông ấy còn sống. Còn bây giờ thì ông hãy đi nhờ các vị pháp sư kia cúng, làm phép cho dầu kia chìm xuống và đá quý nổi lên. Nếu họ làm được chuyện như thế, thì họ có thể giúp được cho cha ông. Vị phú gia chợt hiểu ra đạo lý và từ giã quay về.

Ngay cả Đức Phật ngày xưa cũng chỉ dừng lại ở đó. Thế mà ngày nay có nhiều vị sư thầy có thể làm nên những điều kỳ diệu hơn, thì quả nhiên là điều đáng kinh ngạc !

Trở lại câu chuyện chức sắc dày cộm và sự giàu có của một số vị tu sĩ VN ngày nay. Mình vốn không hiểu biết lắm về cách tu học của các vị ấy, nên không dám lạm bàn về triết lý tôn giáo của họ. Vả lại đối những kẻ phàm phu còn đầy rẫy ham muốn, ngụp lặn trong tham sân si, cơm áo gạo tiền như mình, thì cũng còn nhiều giới hạn để phân tích sâu xa hơn. Tuy nhiên theo sự hiểu biết hạn hẹp của mình, trên thế giới mỗi khi nói đến PG, ngay cả những người không phải tu hành, đều biết đến 3 khái niệm cơ bản nhất của đạo Phật (Fundamentals of Buddhism). Đó là Vô thường (impermanence), Vô ngã (non-self), và Khổ (unsatisfactoriness or suffering). Trong tiếng Anh gọi đó là "Three Marks of Existence", hoặc "Three Universal Characteristics". Và mình cũng nhận thấy những vị nào có tu tập thực sự, hiểu biết về vô thường, vô ngã, thì họ rất ít khi quan tâm đến những chức sắc danh xưng phù du, hoặc tài sản sớm nắng chiều mưa trong cuộc sống này. Chỉ là thường thấy như vậy !

PN


No comments:

Post a Comment

Comments: