Showing posts with label Chuyện tào lao. Show all posts
Showing posts with label Chuyện tào lao. Show all posts

Friday, June 04, 2021

Giàn thiên lý đã xa .....


Mấy hôm nay nghe anh D kể lại thời thơ ấu, tự nhiên mình cũng đâm ra nhớ nhà. Hai thế hệ cách nhau khá xa, thời ảnh đi du học bên Tây thì mình mới vô mẫu giáo. Vậy mà vẫn còn đó
như in những địa danh, những con đường, và ngày tháng của một thời đã xa ...

Nào là Ngã Tư chính, nhà máy nước, phòng đọc sách, trường Mai Xưa, Tạ Từ đường, chợ Trời, cây xăng trong, cây xăng ngoài, tiệm giặt ủi, tiệm bán vé máy bay bà K, trường Chấn Hưng, Bồ đề, TQT .....cho đến những trò chơi xập xám, các-tê, bài cào ăn bao thuốc lá. Đúng là trí nhớ của anh giỏi thiệt. Chứng tỏ mấy cô gái châu Âu tóc vàng mắt xanh và "...chốn thành đô nhà cao cửa rộng" không đủ khả năng làm cho anh quên được hủ mắm cái quê nhà :-). Khâm phục !

Nhìn lại, quả nhiên thời gian qua nhanh thậtNhững câu chuyện anh kể nghe mới như hôm qua mà nay đã hơn nửa thế kỷ. Cũng nhân nhắc đến chuyện xa nhà nhớ quê, nhớ làng, nhớ bạn bè, nhớ người "em gái hậu phương", mình nhớ tới bài hát "Giàn thiên lý đã xa". 

Thời còn đi học, ở ký túc xá. Tối tối nhớ nhà, vài ba đứa rủ nhau ôm đàn ra ngoài hiên hoặc leo lên sân thượng, chuyền tay nhau từng điếu thuốc củi, ngồi đàn hát vu vơ .... Thời đó nhạc vàng thì phải nghe lén, nhưng nhạc tây 70+ thì vẫn còn thịnh hành. Vẫn còn Eagles, Abba, Bee Gees, Queen, Boney M, Carpenters, Lobo...v.v...Nhưng da diết và "nẫu ruột" nhất vẫn là bài "Giàn thiên lý đã xa" !

Mà nói tới thì phải ngã mũ khâm phục ông nhạc sĩ Phạm Duy. Từ một bài "Scarborough Fair" xa lơ xa lắc như vậy mà làm sao ông có thể đặt ra những lời nhạc "đốn tim" như thế ? Mình đã từng nghe đi nghe lại bao nhiêu lần Simon & Garfunkel hát Scarborough Fair. Hay thì có hay, nhưng đối với mình thì không thể "phê" bằng Thanh Lan hát "Giàn Thiên lý đã xa" được :-)....

Tội nghiệp thằng bé cứ nhớ thương mãi quê nhà

Giàn thiên lý đã xa, đã rời xa 

Đứa bé lỡ yêu, đã lỡ yêu cô em rồi 

Tình đã quên mỗi sớm mai lặng trôi ...

Còn chuyện "nhớ thương mãi quê nhà", thì có khi chưa hẳn là nhớ mẹ nhớ cha, mà chỉ nhớ vu vơ vài em nào đó. Thời đó ai rời trường trường trung học mà lại chẳng từng “yêu” một đôi lần ? Có thể chỉ là thương thầm trộm nhớ ai đó, có "đồ chơi mang đến lại mang về". Hoặc mỗi ngày lớ ngớ thấy nhau chút, đứng bên dãy lớp này mà ngóng dãy bên kia là hạnh phúc rồi. Ngon lành hơn thì rủ nhau hẹn hò đi ăn chè ăn sinh tố coi phin, ghé Thanh Hương ăn chè ỉ, lục tàu xá... :-). Còn ngon hơn nữa thì nắm tay nắm chưng, ôm eo ôm iếc, đèo nhau đi sông Vệ, Mỹ Khê, Phú thọ ... hoặc đâu đó. Còn mấy anh ngoại hạng hơn nữa thì chắc cũng có, nhưng mình không biết hoặc chưa được nghe kể. Nôm na chỉ là thế, nhưng đi xa chút thì ôi thôi ướt át lãng mạn vô cùng. Còn như anh D đi ra nước ngoài, xa hơn nửa vòng trái đất thì còn "tan nát lòng nhau" đến dường nào. Cũng may là hồi đó chưa có phone, facetime, viber, zalo ....như bây giờ :-) .

Nhưng phải cảm ơn âm nhạc, vì chỉ có âm nhạc mới đưa chúng ta trở về chốn cũ một cách nhanh chóng nhất. Không có phi thuyền, tên lửa, máy bay supersonic...nào mà nhanh bằng âm nhạc. Chỉ cần một bài hát cũ cất lên hay một điệu nhạc quen thuộc trỗi dậy, là đủ để kéo theo cả một vùng trời ký ức ! 

Và tất nhiên là trong mỗi chúng ta ai cũng có một ngăn kéo tuổi thơ riêng biệt. Cho dù mỗi người có trãi qua khác nhau những khổ cực nhọc nhằn vật chất hoặc bất công bất hạnh của gia đình & xã hội, thì trong ngăn kéo đó đều có những kỷ niệm ấm áp và trân quý dành riêng cho chính họ. Nhớ có ông nhà văn nào đó nói là "Ký ức tuổi thơ là những giấc mơ còn đọng lại sau khi thức giấc", cho nên mấy anh mơ nhiều thì ký ức tuổi thơ sẽ còn đọng lại nhiều hơn :-).

"It's never too late to have a happy childhood". Thôi chúc mấy anh chị luôn bình an hạnh phúc. Mong mùa dịch chóng qua, lại rủ nhau về quê ôn tập chuyện ngày xửa ngày xưa.

Ôi, giàn thiên lý đã xa, tội nghiệp (những) thằng bé cứ nhớ thương mãi quê nhà.... 

PN


Wednesday, May 12, 2021

Phiếm: Bảnh tỏn !

 


Hôm cuối tuần rồi có ông anh quen gọi, nói chuyện chơi về nạn viết chữ xấu và sai chính tả thời nay. Tính ra thời buổi này cũng ít người viết lách, còn đọc sách thì dường như ngày càng hiếm hơn. Rảnh rang họ coi facebook, coi youtube, hát karaoke, đi nhậu, chém gió .... nhanh gọn hơn nhiều, nên chuyện viết sai chính tả cũng là bình thường thôi. Nhớ hồi nhỏ đi học, nào là chọn lựa mực xanh mực tím, bút tre, bút bầu, nắn nón từng chữ cho đẹp. Giờ thì mình viết chữ như cua bò, viết vài dòng đã mỏi tay, vì lâu quá không viết. Con nít ở Mỹ đại đa số là viết chữ xấu, vì đâu có môn tập viết kẻ ô như bên mình. Vậy mà cũng làm nên ông này bà nọ, lên cung Trăng sao Hoả .... Nhiều ông tổng thống Mỹ viết chữ xấu hoắc, viết kiểu đó mà đi học trường làng VN thế nào cũng bị khẽ tay. Còn nếu kêu mấy ông đó viết chữ thì chắc chắn là sai chính tả hà rầm, vì toàn là có người viết dùm. Vậy mà họ cũng là những nhân vật quyền lực nhất nhì thế giới. Bởi vậy mình nghĩ, thời buổi này cũng nên coi nhẹ chút nạn chữ đẹp chữ xấu, chính tả đúng sai (đừng sai nhiều quá :-)), vì đã có quá nhiều công cụ hổ trợ kiểm tra giúp cho con người. Elon Musk (Mỹ) hiện đang theo đuổi dự án Neuralink, cài chip vào bộ não con người để tương tác với môi trường chung quanh. Nên có khi vài năm nữa, chỉ cần nhìn máy tính hoặc phone và suy nghĩ thôi, là đã có công cụ viết chữ thay mình rồi. Ai biết được ? Chỉ bất tiện là khi đó ai mà "nghĩ một đường làm một nẻo" thì dễ bị tréo cẳng ngỗng thôi :-) .

Trở lại cái chữ "bảnh tỏn" mà anh nhắc đến. Thực ra mình cũng chẳng biết là có nguồn gốc từ đâu, có lẽ bắt nguồn từ tiếng địa phương hoặc từ lóng gì đó, nói riết rồi thông dụng thôi. Còn hỏi ngã gì cũng không biết, chỉ thường thấy thiên hạ viết dấu hỏi cả "bảnh" và "tỏn". Hồi nhỏ thường nghe nói như "sáu Bảnh ", thằng đó "bảnh" ghê, bảnh hả mầy ? ....v.v... nhưng không quan tâm lắm. Mãi cho đến khi đọc "Bố Già" (Godfather) của Mario Puzzo, có một câu nói của Vito Cỏleone được Ngọc Thứ Lang dịch ra tiếng Việt, rất ấn tượng, và đã đi suốt với mình mấy chục năm qua. Đó là câu - ‘Mình "bảnh" mười, nên để bạn bè nghĩ mình "bảnh" một. Mình "lỗi" một, nên để kẻ thù nghĩ mình "lỗi" mười !’

Dĩ nhiên đó chỉ là ý kiến cá nhân của tác giả, chẳng đúng chẳng sai gì, chỉ là tuỳ theo quan niệm mỗi người. Tuy nhiên với mình đây là một trong những câu nói hay nhất của Mario Puzzo, và từ đó nhớ hoài chữ "bảnh" này. Tất nhiên là cái "bảnh" của Vito Corleone khác xa với cái "bảnh" của mấy anh giang hồ làng xã, quan chức xôi thịt, hoặc các trọc phú đại nhân... Cho nên đôi lúc dẫu có cùng ngôn từ cũng không thể đánh đồng ý nghĩa nội dung với nhau được. Mình thì lúc nào cũng quan niệm chữ nghĩa chỉ là phần "xác", ai muốn nói sao cũng được. Quan trọng là cái phần "hồn" đằng sau mà mỗi người dành riêng cho từ ngữ đó. Nhưng đã viết lách thì thuộc về quy ước chung rồi, nhiều khi viết sai chữ hoặc bỏ dấu lộn dễ gây ra hiểu lầm :-) .

Mà muốn nói cho trọn nội dung ý nghĩa của chữ "bảnh" thì cả đời nói cũng chửa hết. Nhiều người chết lên chết xuống cũng vì chữ "bảnh". Bao nhiêu ân oán hận thù, đau khổ, ganh ghét đố kỵ cũng vì tranh giành nhau chữ "bảnh". Ở VN nhiều vụ đâm chém anh em bạn bè, cùng làng cùng xã với nhau, cũng chỉ vì hơn thua nhau chữ "bảnh". Làm quan có cái "bảnh" của nhà quan, giàu có cái "bảnh" của nhà giàu, nghèo có cái "bảnh" của người nghèo, bằng cấp có cái "bảnh" của bằng cấp, kẻ sĩ có cái “bảnh” của kẻ sĩ, liêm khiết có cái "bảnh" của liêm khiết, trọc phú có cải "bảnh" của trọc phú, VK về quê có cái "bảnh" của VK...v.v.. Còn hệ quả, hệ lụy của nó thì muôn màu muôn sắc, làm sao kể hết ?

Ngoài lề chút, nhân nói tới chuyện "bảnh tỏn" mình nhớ đến một câu chuyện xưa. Có một ông kia giàu có, quyền cao chức trọng, nức tiếng một vùng. Đại khái như là nhiều bằng cấp chức sắc, sổ đỏ cả ký, đô la cả bao, hột xoàn chọi u đầu.... Ông ta rất thích hơn thua, thích được bảnh, thích được ca tụng. Một hôm nghe nói trên núi cao có vị sư nghèo tu hành đức độ, thông hiểu nhiều vấn đề. Ông bèn sai người chở lên tìm gặp nhà sư để thử tài cao thấp. Cuối cùng thì ông cũng gặp được nhà sư nghèo, đang cuốc đất trồng rau. Ông liền bắt một con sâu bỏ vào lòng bàn tay nắm lại, đến đố nhà sư :

- Nghe nói ông tu hành thông thái, vậy ông có biết con sâu trong tay tôi đang nắm là con sâu sống hay con sâu chết ?

- Dạ thưa ngài, đó là con sâu chết. Nhà sư từ tốn trả lời .

Ông nhà giàu cười sảng khoái :

- Thế mà tưởng sư thầy tài giỏi lắm.

Ông liền xoè tay chỉ cho nhà sư thấy con sâu còn sống, và dương dương tự đắc, bảnh tỏn ra về vì đã mưu trí thắng được nhà sư.

Về nhà, ông tự hào kể lại cho người cha của ông nghe, và nói:

- Từ nay cha đừng có cái gì cũng một khen hai khen ông sư già đó nhé. Có một chuyện nhỏ vậy, mà cũng không đủ trí tuệ để đoán biết, phải chịu thua, sao đáng gọi là người thông thái ?

Người cha trầm ngâm thật lâu, rồi buồn rầu nói với đứa con tài giỏi giàu có của mình:

- Con ơi, con có biết nhà sư đã giúp con không sát hại con sâu vô tội đấy không ?

Thôi, chuyện xưa kể lại cho vui. Chúc anh một tuần an lành & nhẹ nhàng :-) .

PN


Tuesday, April 20, 2021

Tản mạn - Đỗ Quyên & tháng tư


Tháng Tư, mùa của hoa Đỗ quyên. Rực rỡ, thuỳ mị, kín đáo, phô trương, đài các, dân dã ..... hàng trăm loại khác nhau tưng bừng khoe sắc nở rộ. Ở tiểu bang NC và SC, nhiều nơi rất nổi tiếng về loài hoa này. Nhiều địa phương, làng xã, thành phố, cứ đến tháng này là tổ chức hội hè đình đám, lễ hội hoa đăng, ca hát nhảy múa, nấu ăn ngoài trời... Mừng luôn mùa xuân nắng ấm tươi đẹp sau một mùa đông lạnh giá ngủ vùi :-).

Bên VN những tỉnh miền núi cũng có hoa đỗ quyên, nhưng chỉ hạn chế ở một số giống nhất định. Bên này thì đỗ quyên (azaleas) có nhiều chủng loại vô cùng, không sao nhớ xuể. Có loại chính gốc tại địa phương, có loại du nhập từ nhiều nơi khác, hoặc châu lục khác, rồi đồng hoá. Cũng có nhiều loại được con người lai tạo nhân giống ra thêm. Tên tiếng Anh thường gọi của hoa đỗ quyên là Azaleas. Nhiều người rành rẽ phân biệt từng chi tiết chủng loại Azaleas hoặc Rhododendron, giống lá lớn giống lá nhỏ, giống rụng lá mùa đông, giống cây xanh bốn mùa, giống bông lớn bông nhỏ, giống nhuỵ dài nhuỵ ngắn, giống trổ hoa mỗi năm một lần, giống trổ hoa nhiều lần trong năm (encore) ..v.v. Nói tóm lại nạn “phân biệt chủng tộc” vốn là do con người vẽ ra thôi, chứ tất cả loại đỗ quyên cũng chỉ có chung một nguồn gốc là họ Ericaceae :-). Còn tên tiếng Việt “Đỗ Quyên” chắc là có nguồn gốc từ chữ Hán Nôm rồi. Mà nói đến Đỗ quyên ở TQ thì có những câu chuyện dài thú vị. Từ những giai thoại nổi tiếng của Thi Tiên Lý Bạch, Thi Thánh Đỗ Phủ thời nhà Đường, cho đến những câu chuyện cận đại của nữ sĩ Quỳnh Dao (Đài Loan), nghe hoài không hết chuyện.

Tháng tư, cũng là mùa của những câu chuyện dài của đất nước và con người VN. Trong nước, ngoài nước gì cũng vậy. Gần nửa thế kỷ đã trôi qua, nhưng mỗi lúc tháng tư về, vẫn là những điệp khúc quen thuộc, thắng bại ghét thương, hận thù dai dẳng, mâu thuẩn ngộ nhận, hiểu lầm hiểu sai, ngạo nghễ vô cớ ..v.v.. Niềm vui nỗi buồn cứ dấm dúi nhau như quán tính, đến hẹn lại lên, mà không cần ngoái đầu nhìn lại để phân tích đúng sai. Một cuộc chiến không cần thiết, tưởng chừng có thể tránh được, nhưng lại xảy ra và kéo dài qua bao thập kỷ làm cho đất nước tang thương đổ nát. Bi kịch chiến tranh phủ xuống từng mỗi gia đình, mỗi giòng họ, mỗi xóm làng ...ly biệt đau thương không sao kể hết. Máu và nước mắt của con dân Việt rải khắp trên mọi nẻo đường quê hương, chỉ để hy sinh cho một cuộc chơi "ý thức hệ", được tạo ra bởi tham vọng và nỗi sợ hãi của một vài nước lớn. Ngay cả những quyết định thắng thua, chấm dứt cuộc chiến, cũng được định đoạt và đem ra ngã giá trên bàn cờ lợi ích của họ. Lý tưởng quốc gia hào hùng của bao thế hệ thanh niên VN yêu nước đã ngã xuống cho một cuộc chiến không đem lại tương lai tươi sáng cho dân tộc. Tất nhiên là trong cuộc chiến nào thì người dân đen cũng là những kẻ chịu thiệt thòi nhiều nhất. Nhưng người ta vẫn gọi nhau là bên thắng bên thua, mặc dù chưa chắc hiểu rõ nguyên nhân và giá trị (nếu có) của cuộc chiến tranh đó. Và hàng năm vũ điệu "nghê thường" ấy lại cứ trỗi lên như một quán tính vô thức. Dĩ nhiên điệp khúc đó sẽ không phải là tờ bảo chứng cho một đất nước sâu sắc hơn văn minh hơn, một dân tộc sáng suốt hơn hạnh phúc hơn. Mà đôi khi đó chỉ là những câu chuyện biết rồi, nói mãi !

Và thời gian trôi qua, những ranh giới địa lý không còn nữa, nhưng ranh giới trong lòng người thì vẫn chưa bao giờ (hoặc không bao giờ) lành lặn hẳn. Kẻ "thắng" người "thua" đều có những nỗi niềm riêng của họ. Đặc biệt là hàng năm, cứ được nhắc nhở như tới phiên đi khám định kỳ. Hiểu lầm càng hiểu lầm, mâu thuẩn càng mâu thuẩn, hận thù kéo dài cho đến chết. Điều đó có đem lại một viễn cảnh khả quan cho đất nước hay chăng ? Điều đó có làm cho một dân tộc đồng lòng chung sức, đoàn kết gắn bó, có tiếng nói chung hay chăng ? Chắc ai cũng có thể dễ dàng nghiệm ra câu trả lời cho chính bản thân mình !

Thậm chí có nhiều người 50 năm trôi qua, gần cả một đời người, vẫn còn tranh cãi nhau chữ "giải phóng", mặc dù trong lòng hiểu rõ nhau mồn một. Hay là phải đợi nghe lại một Dương Thu Hương ngồi bệt xuống giữa lòng đường Saigon mà khóc, hoặc một Nguyễn quang Lập "Saigon đã giải phóng tôi", hoặc Bảo Ninh kể lể “Nỗi buồn chiến tranh", hoặc Đỗ Trung Quân xin "Tạ lỗi Trường Sơn".... mới hiểu thêm ra ý nghĩa của một ngôn từ đã khuất ? Trên thế giới cũng có những đất nước có hoàn cảnh tương tự, nhưng không ai kéo dài mâu thuẩn, hơn thua nhau bằng những chữ nghĩa buồn cười như thế. Ở nước ngoài, đối với người VN tị nạn tha hương, tháng tư hàng năm vẫn là những khúc nhạc buồn "u uẩn chiều lưu lạc". Thế hệ lưu vong thứ nhất sắp qua đi, thế hệ thứ hai, thứ ba ....còn lại gì trong những gói ghém, mong đợi kế thừa đó ? Bốn mươi mấy năm đã trôi qua, đất nước con người VN rồi sẽ đi về đâu ?

Tháng Tư năm nay không còn u ám ảm đạm như năm ngoái (ít ra là ở nước Mỹ). Cả nửa nước Mỹ đã chích ngừa, dịch bệnh không còn là nỗi lo lắng ám ảnh như năm trước. Hoa lá cây cỏ cũng xinh tươi hơn. Chim chóc thỏ nai dường như cũng sinh sôi nhiều hơn (dạo này làm vườn gặp thỏ con, chim con hoài). Hàng năm, vào mùa này mình thường chở con lên Biltmore House, lên Ashville, lên rặng Blue Ridge để ngắm hoa lá vào xuân nở rộ. Nhưng năm nay dịch bệnh chưa dứt, vẫn còn chưa đi được. Vườn nhà mình cũng có khoảng mười mấy loại đỗ quyên khác nhau, đành ra sau làm ly rượu ngắm cây nhà lá vườn cho đỡ ghiền vậy :-) . 

Nói đến hoa đỗ quyên, thì xưa nay người ta thường nhắc đến Thánh thi Đỗ Phủ. Ông có nhiều bài thơ nổi tiếng, trong đó có bài dịch ra tiếng Anh tựa là “Sea of Blood Red Azaleas". Riêng mình, cứ đến tháng Tư nhìn hoa đỗ quyên nở rộ, lại nghĩ đến một bài thơ của Thi Tiên Lý Bạch - "Tuyên Thành kiến đỗ quyên hoa":

Tuyên Thành kiến đỗ quyên hoa

Thục quốc tằng văn tử quy điểu
Tuyên Thành hoàn kiến đỗ quyên hoa
Nhất khiếu nhất hồi trường nhất đoạn
Tam xuân tam nguyệt ức Tam Ba.

Tạm dịch nghĩa là:

Đã từng nghe tiếng chim quyên trên đất Thục
Nay đến Tuyên Thành lại nhìn thấy hoa đỗ quyên
Mỗi một tiếng kêu vọng về đau như đứt ruột,
Cứ đến tháng ba mùa xuân lại nhớ đất Tam Ba !

Bài thơ này đã có nhiều "nhà thơ" VN dịch ra tiếng Việt. Tuy nhiên vì nhiều bản dịch quá, nên không biết theo ông nào, chỉ xin mạn phép dịch nghĩa thôi. Mình thì chưa từng ở đất Thục, chưa từng đến Tuyên Thành, nhưng đã từng lớn lên ở đất Việt và từng sống ở đất Tây. Mỗi độ tháng tư về rất thích ngắm nhìn đỗ quyên nở rộ, và cũng đã từng bao lần đau đáu nghĩ về quê nhà .....!

PN (2021)




Sunday, March 14, 2021

Tản mạn : Quyền "không sợ hãi"


Dẫu đã từng nghe từng đọc nhiều lần về vụ thảm sát Gạc Ma, nhưng lần đầu tiên đến đài tưởng niệm Gạc Ma ở Cam Ranh, mình đã đứng lặng người. Một cảm xúc khó tả. Một nỗi buồn sâu sắc về thân phận con người và dân tộc. Những người lính chiến ngã xuống khi còn rất trẻ, những cái chết không được quyền bắn trả để tự bảo vệ mình. Thậm chí có người còn chưa bao giờ có dịp được chụp một tấm hình trong đời, nên lúc làm bia tưởng niệm chỉ để một ngôi sao tượng trưng. Mình cũng rất tôn trọng và biết ơn những người đã đủ tâm huyết và dũng khí để xây dựng nên khu di tích này cho đời sau tưởng niệm. 

Đất nước VN đã trãi qua mấy nghìn năm dựng nước và giữ nước. Có biết bao nhiêu thế hệ anh hùng liệt sĩ đã ngã xuống để bảo vệ quê hương xứ sở và lý tưởng dân tộc. Ở từng thời kỳ lịch sử, thể chế chính trị có thể khác nhau, lý tưởng sống của mỗi cá nhân có thể có sự khác biệt, nhưng lý tưởng dân tộc bao giờ cũng là một mẫu số chung. Xưa nay triều đại nào đi ngược lại với quyền lợi của đất nước và lý tưởng của dân tộc đều không thể trường tồn, thay thế chỉ là chuyện sớm muộn. Còn đối ngoại, tất nhiên ở cạnh một người láng giềng to lớn, tham lam, và xấu tính như TQ, dân tộc VN không những phải kiên cường bất khuất, mà càng phải khó khăn hơn để học biết cách tự bảo vệ lấy mình. Và mấy ngàn năm trôi qua, bao nhiêu xương máu của con dân nước Việt đã đổ xuống trên mảnh đất này, nhưng đó chưa bao giờ là một nỗi sợ hãi !!!

Nhìn lại các thời kỳ Hồng Bàng, Bắc thuộc, Đinh, Lê, Lý, Trần, Lê, rồi mãi cho đến ngày nay, TQ bao giờ cũng bắt nạt và lăm le xua quân đánh chiếm nước ta. Trên thế giới quả nhiên là chưa có một đất nước nào lại tham lam & ngang ngược dai dẳng đến thế. Tuy nhiên dân tộc Việt Nam chưa bao giờ khuất phục và sợ hãi trước những thế lực ngoại xâm. Bản hùng ca dân tộc VN vẫn ngàn đời lưu danh những liệt sĩ vô danh, những anh hùng dân tộc, những tiền nhân như Triệu quang Phục, Mai Hắc Đế, Dương đình Nghệ, Bà Trưng Bà Triệu, Lý thường Kiệt, Ngô Quyền, Lê Đại Hành, Trần Hưng Đạo, Nguyễn Trãi, Quang Trung ...v.v... Rồi cho đến những năm tháng gần đây, những tử sĩ Hoàng Sa 1974, Tây Bắc 1979, Gạc Ma 1988....đã anh dũng chiến đấu và hy sinh góp phần gìn giữ đất nước. Ngay cả những đứa con ngư dân bình thường của VN cũng ngày đêm đánh đổi máu và nước mắt, nhục hình và thân xác của họ để bám biển giữ làng, để mưu cầu từng chén cơm manh áo lương thiện ngay chính trên quê hương lãnh hải nước nhà.

Vậy ai đã cho họ cái quyền "không sợ hãi" ? Không ai cho họ cả, đó là quyền tự nhiên của con người, quyền được sống hiên ngang, quyền biết lẽ phải, và quyền được yêu thương đất nước và dân tộc của họ, mà không một thế lực nào có thể cưỡng chế được. Một dân tộc sống trong nỗi sợ hãi sẽ không có những Trần Quốc Toản, Yết Kiêu, Dã Tượng, Nguyễn Xí, Đinh Liệt, Nguyễn Trung Trực, Hoàng Hoa Thám, Đinh Công Tráng, Phạm Hồng Thái, Cô Giang, Cô Bắc ....Một dân tộc khiếp nhược sẽ không thoát khỏi sự xâm lược và đồng hoá của những nước lớn để tồn tại cho đến ngày hôm nay.

Lâu nay nhiều người thường quan tâm và nói nhiều đến “dân sinh, dân trí, dân khí" của đất nước. Đó là những trăn trở rất đáng trân quý trong bất kỳ thời đại nào, vì đó là tiền đồ của một dân tộc. Tuy nhiên sẽ không cần thiết nói về những điều đó, nếu như con người không có được những quyền hạn căn bản nhất, trong đó có quyền "không sợ hãi". Xưa nay trên thế giới, các thế hệ thanh niên sinh viên luôn là biểu tượng của sự mạnh mẽ, dấn thân, tiến bộ, hy sinh vì lẽ phải. Từ các nước Mỹ, Pháp, Anh, Đức, Nga, Nam Phi, Hongkong ..v.v.. cho đến đất nước VN, đều như thế cả. Từ các phong trào phản chiến, chống kỳ thị, đòi bình đẳng, chống độc tài ... trên thế giới, cho đến các cuộc biểu tình đấu tranh đòi hỏi công bằng, lẽ phải trong các ngành nghề hoả xa, đồn điền, bến tàu, bến cảng vào thời Pháp thuộc, chiến tranh VN...v.v...đều bắt đầu từ sự "không sợ hãi" mà có. Suy cho cùng, sự can đảm dấn thân, hy sinh để cải cách chính là những động lực cần thiết cho sự tiến hoá của xã hội con người, ngày mỗi tốt đẹp hơn. (Ở đây mình không muốn nói đến các mặt trái tiêu cực, bị lợi dụng, lạm dụng, để tuyên truyền kích động cho những mục đích khác).

Thế nhưng trong những thập niên gần đây, sự sợ hãi ngày càng lan rộng một cách rất lạ lùng và đáng sợ. Mọi giới mọi tuổi mọi nơi, dường như đã cam chịu và quen thuộc với một nỗi sợ hãi vô hình. Có thể là sợ phiền phức, sợ liên lụy, sợ ảnh hưởng đến chén cơm manh áo. Thậm chí nhiều người đã sợ nhắc đến những "anh hùng ca" của dân tộc, sợ nói về những sự kiện lịch sử bị TQ xâm lược, và sợ nói đến những bài học đau thương của chính đất nước mình. Khó hiểu đến mức vô lý. Rất nhiều người không dám nhắc đến cuộc hải chiến Hoàng Sa, chiến tranh biên giới Tây Bắc, hoặc vụ thảm sát Gạc Ma. Phải đến bao nhiêu năm sau khi cuộc chiến tranh xâm lược 1979 kết thúc, mới thấy một số cơ quan truyền thông và báo giới dám nhắc đến ngày tưởng niệm một cách dè dặt. Vụ thảm sát Gạc Ma cũng vậy. Ngay cả cái tên đích danh cũng được thay thế bằng chữ "lạ". Và rất ngạc nhiên là ít ai thắc mắc tại sao điều đó đã xảy ra ?!
Trong khi đó, những bài viết nhảm nhí về một vài cô người mẫu ăn mặc thiếu vải, hoặc ông đại gia bà trọc phú nào đó lên mạng đôi chối nói xàm, hoặc ngài quan chức nào đó tham nhũng xộ khám... thì lại sôi nổi và lôi cuốn được đông đảo lượng người tham gia. Chuyện “thần y”, “thánh chửi”, “thầy cúng”... tào lao được quan tâm nhiều hơn một bài viết về sự tồn vong chủ quyền của đất nước. Một phong trào thơ ca "sông núi trên vai" rầm rộ, lại ít dám nhắc đến những người con đã nằm xuống ở Gạc Ma, Tây bắc để bảo vệ núi sông. Những biến cố đau thương mất mát của dân tộc như Hoàng Sa, Trường Sa, chiến tranh Tây Bắc, biển đảo biên giới bị lấn chiếm...lại ít ngưòi biết đến hơn là chuyện của vài gã giang hồ vặt chuyên ăn hiếp dân lành, hoặc tình yêu sân sau của vài tay tham quan vơ vét. Người ta không khóc khi nghe tin người dân của họ bị TQ bắn giết đánh đập trên biển, nhưng lại khóc vật vã khi không được chen chân chào đón một ngôi sao Hàn quốc hạng ruồi. Người ta không thấy tủi nhục khi CS TQ lên mặt đàn anh "dạy dỗ" giết chết mấy chục ngàn con dân VN vô tội, nhưng lại tự hào về cây bánh tét dài nhất. Trong lúc nhà cầm quyền CS TQ đang ngang ngược trên lãnh hải quê nhà ngoài biển Đông, thì giới trẻ thanh niên VN nhập viện cả gần chục ngàn người vì nhìn đểu, hát hò hơn thua, đánh nhau dịp Tết. Nhiều người thắc mắc về chức năng của các bộ giáo dục, văn hoá, truyền thông, các ban ngành hữu trách, và đổ lỗi cho nhau. Nhưng thực ra ai cũng gặm nhấm được nỗi đau đang âm ỉ trong lòng !

Trong lịch sử của Hoa Kỳ vào thời đệ nhị thế chiến, có bài diễn văn rất nổi tiếng của tổng thống Franklin D. Roosevelt. Đó là tuyên ngôn về "Four Freedoms" (4 quyền tự do). Ông nói đến 4 quyền căn bản và cần thiết nhất của con người, đó là quyền tự do ngôn luận (Freedom of speech and expression), tự do tín ngưỡng (Freedom of worship), tự do thoát khỏi sự thèm khát (Freedom from want), tự do thoát khỏi sự sợ hãi (Freedom from fear). Nền tảng pháp lý này đã góp phần giúp người Mỹ mạnh mẽ vươn lên, vượt qua thế chiến thứ 2, và trở thành một quốc gia lớn mạnh nhất thế giới. Cho đến nay, hàng năm giải thưởng "Four Freedoms Award" vẫn được trao tặng cho những nhân vật trên thế giới đã sống và bảo vệ những tôn chỉ đó. Đức Dalai Lama, bà thủ tướng Đức Angela Merkel, ông Nelson Mandela ... là những người đã từng đoạt huy hiệu cao quý này.

Nhưng đó là chuyện ở xứ người. Còn chuyện xứ ta, đôi lúc sự "khôn khéo", "dĩ hoà vi quý", được cho là những kinh ngiệm "quý báu" để mưu cầu cuộc sống yên ổn, nệm ấm chăn êm, nhưng đó cũng chính là những chất liệu nuôi dưỡng môi trường sợ hãi. Nhiều người thấy sai cũng không dám nói. Đọc mạng xã hội, có khi thấy thích cũng chẳng dám “like”. Tâm lý sợ phiền phức, sợ bị liên lụy, sợ bị chụp mũ... là những sát thủ vô hình của lòng dũng cảm. Ngay cả như việc bầu cử ở xứ tự do mà nhiều người vẫn sợ, không dám nói thẳng vì chẳng dám đi ngược lại ý kiến của bạn bè hoặc người thân chung quanh !

Mình thì vẫn luôn quan niệm rằng không ai có quyền bắt người khác phải sống trong sự sợ hãi. Tuổi thơ lớn lên của mình đã từng chứng kiến bao nhiêu cảnh tượng sợ hãi và nỗi ám ảnh xảy ra chung quanh mỗi ngày. Một đứa bé con cũng phải sợ hãi "ông kẹ, ông ba bị" mà thực tế chưa bao giờ nhìn thấy. Thời đại ngày nay thông tin phát triển rộng rãi. Mọi người đều có thể kiểm chứng lịch sử thế giới, để thấy rằng không một quốc gia nào sống trong nỗi sợ hãi lại có thể phát triển vững mạnh được. Cũng không có một đất nước nào hy sinh tranh đấu để thay thế nỗi sợ hãi này bằng một nỗi sợ hãi khác. Dân sinh, dân trí, dân khí, là những điều mong muốn của mọi đất nước. Nhưng điều đó sẽ không có được, nếu như con người phải cam chịu sống với những ám ảnh mơ hồ và nỗi sợ hãi của bản thân hoặc của gia đình họ.

PN (viết ngày 14/3 - tưởng niệm Gạc Ma)



Tuesday, February 09, 2021

Nhớ về một mùa Xuân !




Bài nhạc xuân buồn hằng năm vẫn nghe
Mẹ ơi con vẫn không về ...

Một bài hát mà bao năm rồi mình vẫn cứ thích nghe mỗi dịp xuân về, lời buồn man mác. Nhìn lại, quãng đời lưu lạc ở nước ngoài đã gần gấp đôi thời gian sinh ra và lớn lên trong nước. Bao nhiêu mùa Xuân đến rồi đi, bao nhiêu cái Tết xa quê hương, bao nhiêu lần lặng thầm nhớ đến quê nhà giữa mùa đông tuyết giá quê người. Không buồn cũng không vui, nhưng đó là những trang sách cứ lật qua trong suốt cả hành trình. Để rồi có lúc ngồi nhớ lại như ngày hôm nay ...

Hôm qua, một ông anh bên Đức gọi hỏi thăm chuyện tết nhứt, tự nhiên bao ký ức thời ở Munich tràn về. Thời đó, Đức chưa có nhiều người Việt như bây giờ, chủ yếu là người tị nạn, hoặc một số người Việt từ Đông Đức tràn qua sau khi bức tường Bá Linh bị dỡ bỏ. Nhưng so với các thành phố lớn ở Đức, thì dường như Munich có luợng người VN sinh sống ít nhất. Có lẽ vì đắt đỏ hoặc không có nhiều công việc phù hợp, mặc dù Munich là thủ phủ của Bavaria, có nhiều công ty nổi tiếng và có lịch sử phát triển lâu đời nhất của Đức xưa nay. 

Thực ra mình cũng thường đi đây đó, và từng sinh sống nhiều nơi ít đồng bào VN, cho nên cũng không có gì trở ngại. Trái lại mình rất thích đời sống ở Munchen. Cảnh đẹp, bia ngon, nhiều hội hè, đi lại tiện lợi, nhiều lịch sử để tìm hiểu, nhiều nơi chốn để khám phá ...v.v. Chỉ có đến Tết VN là buồn da diết :-). Nói tới cảnh đẹp thì Munich khỏi nói rồi, xuân hạ thu đông, mùa nào cũng đẹp, trừ ...tuyết lạnh. Có nhiều công viên đẹp, có giòng sông Isar lững lờ, còn lâu đài thì tuyệt đẹp. Nhiều lâu đài lân cận vùng Munchen rất nổi tiếng như Nymphenburg, Hohenschwangau, Neuschwanstein, Linderhof ....Hàng năm bao nhiêu người đổ về, đặc biệt mùa thu thì khỏi nói. Mình nghĩ ai có điều kiện nên đi, nhất là mùa "Oktoberfest" (lễ hội bia mùa thu). Ở Munich có nhiều "beer garden" (vườn bia) rất nổi tiếng như Biergarten Hirschgarten, Augustiner Keller Biergarten, Viktualienmarkt ....nhưng mình thích nhất là vườn bia "Chinesischer Turm" của English Garden, vì có chút sắc màu Á Đông. Thực tình mà nói, uống bia Oktoberfest xong, về lại Mỹ nhìn Budweiser với Miller chẳng biết nói gì :-).

Nhưng đó là những lúc vui, còn tới lúc cận Tết VN, thì đi đâu cũng thấy nhớ nhà. Ở Munich không có khu "Chinatown" như các thành phố lớn ở Mỹ. Một số nhà hàng tiệm quán Á đông thì tập trung ở Rosenheimer Platz, nhưng cũng không nhiều so với bên Tây, bên Mỹ. Nên thỉnh thoảng mình cũng ghé đó mua chút nước mắm nước tương ... và nghe nói chút tiếng Việt cho đỡ ghiền. Mà ngẫm lại, chắc là ngữ điệu VN ta có tần số cao hơn các thứ ngôn ngữ khác. Nên đi đâu, giữa đám đông xa lạ, cứ tiếng Việt cất lên là lọt lỗ tai liền. Mình thì lỗ tai không thính được như ông nhạc sĩ gì mà "giữa Mạc tư khoa nghe câu hò Nghệ tĩnh", nhưng cũng dễ dàng nhận ra tiếng nói đồng hương thánh thót giữa biển ngưòi xứ lạ :-) .

Nhà hàng VN thì càng hiếm hơn ở Munchen. Lâu lâu nhớ món quê hương ghé quán bà T.K.L ăn tô bò Huế, ăn cơm cá kho. Lúc đó mình không biết bà là GS-TS, mãi sau này về VN mới nghe nói đến. Thực ra lúc đầu đọc báo VN ca tụng tài năng của T/S T.K.L và mô tả về cái nhà hàng VN đầu tiên ở Munich, mình cũng hơi phân vân, không biết đó có phải là cái nhà hàng mình vẫn thường đến ăn không. Sau này mới lần hồi nhận ra. Có lẽ ngày đó mình cũng ít quan tâm đến tin tức thời sự chính trị bên nhà. Nhớ là mỗi lúc ghé ăn, mình chỉ thường để ý đến tô bún bò Huế và tấm tranh "thư họa" trên tường. Bởi lẽ ngày xưa, thời còn ở Mỹ mình có quen biết hoạ sĩ V.H. Lúc anh V.H mới được chính phủ Hoa kỳ bảo lãnh từ VN sang, mình và một anh bạn có đến nhà thăm anh ấy. Thực ra là hai thế hệ khác xa nhau, nhưng tiếng đồn về một hoạ sĩ VN tài ba từng đoạt giải Khôi Nguyên Hội họa Quốc tế (1963) tại Hoa Kỳ, và được mời vào toà Bạch ốc vẽ tranh cho tổng thống J.F. Kennedy, làm mình hơi tò mò. Lâu nay anh được thiên hạ cho rằng là nhà sáng lập ra trường phái Luận Vũ hoạ (Paintings In Motion) và Thư Họa (Handwriting Painting). Nhưng ngày đó mình lại chỉ thích lắng nghe những câu chuyện "giang hồ" trôi nổi của anh. Một tài năng sinh ra trong thời loạn lạc. Một nhân tài bỏ nước ra đi !

Ngược lại với anh V.H, bà T.K.L là một nhân tài trở về quê hương. Nhớ thời mình về VN làm việc, mấy năm đầu rất thường đi Huế. Đơn giản là Huế ít xe cộ, có nhiều chỗ dẫn con mình đi chơi. Ra đó, đọc "Tạp chí sông Hương" có rất nhiều bài ca tụng về bà, một nhân tài có "đôi mắt người sông Hương". Tiếc là ngày xưa lúc ở Munich, và ngay cả đến bây giờ thì mình vẫn chưa có duyên biết đến các tài năng khác của bà ngoài tài nấu ăn. Nhưng cảm phục nhất là nghe bà đã từng có một ước mơ “vĩ đại” - Ước gì sông Hương chảy qua Munich :-). Còn mình thời đó chỉ có những ước mơ cỏn con như cái lẩu mắm rau đắng nhúng bông điên điển, nồi cơm ghế củ cá bống kho tiêu, tô canh chua cá hú, trách canh khoai mùa lụt, trả cá Trạch kho dưa...v.v.. Một tâm hồn ăn uống :-).

Thực ra mỗi lúc tết đến, mọi đứa con xa nhà đều nghĩ về những điều tương tự, và năm nào cũng thế. Đó là cái hồn quê dai dẳng muôn đời. Còn nhắc tới Munich, nhớ nhất là những buổi chiều cuối năm ra Marienplatz ngồi nhìn Rathaus-Glockenspiel, nhìn đám bồ câu, nhìn dòng người qua lại. Rồi hẹn hò bạn bè đâu đó, uống cho qua đêm giao thừa, để nhớ về một mùa xuân hoặc nhiều mùa xuân đã đi qua và không bao giờ trở lại. Chỉ đơn giản vậy, thế mà cứ nhắc lại nhớ. Năm nay có lẽ Marienplatz, Rathaus-Glockenspiel ... Munchen và bao nhiêu thành phố khác trên thế giới như Berlin, Frankfurt, Saigon, Paris, London, Amsterdam, Brussels ... ... cũng lạnh tanh như nhiều nơi trên đất nước Hoa kỳ. Nhưng chuyện đến sẽ đến, chuyện đi sẽ đi. Xuân đến xuân qua, lâu nay quy luật vũ trụ vẫn thế, dù vui hay buồn. Bỗng nhớ đến mấy câu thơ của thiền sư Thiệu Long:

Thoát thân dĩ hiểu Nam Kha mộng
Thử giác nhân gian vạn sự không
Xuy khứ hoàn hương vô khổng địch
Tịch dương tà chiếu bích vân hồng

Đúng, mọi chuyện rồi sẽ qua đi. Nhìn lại như là một giấc mộng. Hơn thua, vui buồn, sướng khổ ... cũng không bao giờ trở lại. Quá khứ đã qua, tương lai chưa tới, hiện tại luôn là ân điển lớn nhất trong cuộc sống này. Xuân về xin mến chúc qúy bạn hữu và gia đình một năm mới an khang hạnh phúc !




PN (29 Tết)

Friday, January 29, 2021

Nói chuyện với người chết !




Hôm qua, hãng Microsoft đăng ký bản quyền "nói chuyện với người chết " (*) dùng công nghệ trí tuệ nhân tạo (AI). Một tiến bộ mới của kỹ thuật đã gây ra nhiều bàn tán trong giới công nghệ. Nhưng rất thú vị vì dưới mắt của những người am hiểu PG, đó lại là một bước tiến tiệm cận đến cái "vô ngã" của con người. 

Lâu nay, người hiểu về khái niệm vô ngã/vô thường của đạo Phật cho rằng cuộc sống con người chỉ là những dấu chân trên cát (footprints in the sand). Hiện hữu tạm thời rồi sẽ tan biến nhanh chóng theo gió cát hoặc thuỷ triều sóng vỗ. Một kiếp sống qua đi, làm được một ít việc gì đó, tốt có xấu có hoặc không tốt không xấu (wholesome/unwholesome/neutral). Đời sau hoặc những người thân quen còn nhớ đến trong một thời gian, rồi cũng phai nhạt dần. Từ một anh hùng như Napoleon, Thành Cát Tư Hãn, Trần Hưng Đạo, Nguyễn Trãi ...được người đời ca tụng, cho đến một Tần Cối, Cao Cầu, Tần thủy Hoàng, Mao Trạch Đông, Stalin, Hitler ....bị người đời nguyền rủa, rồi cũng dần dần qua đi. Ông cao, ông cố, bà nội, bà ngoại .v.v..cũng không ngoại lệ. Ban đầu con cháu còn nhắc nhở trong đám giỗ đám kỵ hay tết nhất gì đó .... rồi vài chục năm sau cũng rời vào quên lãng. Tất nhiên là phần physical (thân xác) còn tan rã nhanh chóng hơn nhiều. Cho nên những người hiểu biết đạo Phật một cách đúng nghĩa, thường không quá chú trọng đến cái "dấu chân trên cát" đó, vì họ biết sẽ còn nhiều dấu chân như thế trên những bờ cát khác, nơi chốn khác, mà họ sẽ đến và đi. Những vị chân tu thường quan tâm đến những thứ khác "to lớn" hơn, một cảnh giới giác ngộ, cái mà con người bình thường thường cho đó là không có thực hoặc xa vời quá. Một trong những thứ mà PG quan tâm đến đó là phần nghiệp lực, chủng tử (karmic seeds) lưu trữ ở A lại da thức. Nhưng trong cuộc sống này, vốn mấy ai tin rằng điều đó có thực ? Nếu tin, thế giới và xã hội con người đã khá hơn nhiều !

Microsoft hôm nay cho rằng, khi mỗi con người sinh ra, tồn tại trong cuộc sống một thời gian, rồi ra đi ....sẽ lưu lại những "dấu vết" của họ, những "dấu chân trên cát", những hơi hướm, những phần "hồn" của cuộc đời mà họ đã đã từng tương tác với thế giới chung quanh, trong đó có người thân yêu của họ. Công nghệ AI (trí tuệ nhân tạo) sẽ gom trữ được điều đó và "tái hiện" sau khi họ qua đời. Và người sống có thể nói chuyện cùng người đã chết. Đó là khái niệm mà họ đăng ký bản quyền hôm qua !

Cái khác biệt là, sự lưu trữ của Alaya Consciousness (A-lại-da thức) gồm những chủng tử và nghiệp lực, mỗi con người tự tạo ra nó, tự lưu trữ nó, và tiếp tục chu trình sanh diệt, không bỏ sót điều gì. Còn khái niệm AI của MS chỉ lưu trữ phần "ngã" của con người trong một kiếp sống. Mà cũng chưa chắc là lưu trữ đúng, vì biết đâu lỡ như Dominion tính lộn phiếu (hhihihi :-)), hoặc như Đức Giáo hoàng Francis hôm trước bấm "like" nhầm cô đào sexy của Brazil thì sao ? (**)

Thực ra thì nhà giàu lắm chiêu, chứ hồi ở nhà quê, nhiều người có chồng đi xa lấy cái áo chưa giặt để dưới gối mà ngủ. Nhiều anh VK về quê hương chơi, gặp mấy cô gái vườn quê, xin em cái ... nón làm quà, qua để trong sở, lâu lâu ngắm nhìn, thỉnh thoảng nói chuyện một mình cho vui. Vậy thôi cũng đủ lưu trữ rồi, cần gì AI cho phiền phức :-) .

PN





Monday, January 25, 2021

Phiếm: Thánh Phán :-)

 


Hôm nay là cái chủ nhật đầu tiên sau khi Mỹ có ông tổng thống mới. Không biết từ ngày ông ấy nhận chức đến nay, số lượng "Thánh Phán" trên mạng xã hội đã giảm bớt chưa. Nhưng sáng nay uống cafe bỗng dưng muốn bàn loạn một chút về cái đề tài hấp dẫn này :-)

Nhớ VN ngày xưa có câu ca dao "Hòn đất mà biết nói nói năng, thì thầy địa lý hàm răng chẳng còn". Nhưng thời nay không còn ai lo lắng chuyện đó cả. Vì dẫu cho hòn đất có biết nói năng, chữ nghĩa có biết đôi chối, tin tức có biết tố cáo, thì cũng không ai sợ mất hàm răng. Chẳng ai biết ai ở đâu mà lần, vả lại đó là quyền tự do ngôn luận của họ. Còn răng giả răng sứ, implant, bây giờ cũng đầy rẫy:-). Bởi vậy cho nên trên mạng xã hội, ai phán được thì phán, ai "lai chim" thì cứ "lai chim", ai vịt cứ vịt, ai gà cứ gà, vô tội vạ, nghe như thiệt ai tin ráng chịu. Thỉnh thoảng mình cũng nhận được emails hoặc tin nhắn từ một số người quen. Nhiều khi coi Youtube hoặc tin tức của họ gởi, mà giựt mình không biết chuyện từ đâu ra, ma từ đâu đến ? Buồn cười là có nhiều ông chữ nghĩa một bụng lại đi nghe theo cái ông chữ được chữ không, chẳng qua vì “phán” đúng ý nhau. Ban đầu thấy lạ, nhưng riết rồi cũng quen dần. Thôi thì cứ nghe theo nhạc sĩ VTA, "lâu rồi đời mình cũng qua", sẽ cảm thấy dễ chịu hơn :-) 

Thực ra, chuyện "thánh phán" thì lâu nay cũng không lạ lẫm gì. Ở quê nhà, gọi đó là những "câu chuyện làm quà". Thích thì phán, vô tội vạ, vô căn cứ. Đôi lúc lập lờ nửa đúng nửa sai, nghe cứ như thiệt, rồi cũng có người tin, cứ thế mà đồn đãi. Giỗ chạp, hội hè, họp mặt đồng hương, đồng trường, đồng lớp .... thỉnh thoảng vẫn nghe những câu chuyện như thế. Ngại nhất là lần hồi trở thành một thứ nhu cầu, thành một thứ văn hoá “địa phương”, thì nguy hiểm hơn nhiều. Thời đại bây giờ có nhiều công cụ mạng xã hội như Facebook, Twitter, gục gờ (google), lai chim (livestream) lai chuột...thì những tin tức đồn đãi lại càng nhanh chóng và dễ dàng hơn nữa. 

Thương nhau hoặc ghét nhau, lâu lâu cứ ưu ái tặng nhau vài câu chuyện làm quà. Đúng sai cũng chẳng cần kiểm chứng, có khi nhân vật chính nghe được cũng vò đầu bức tai không biết tích tuồng từ đâu ra :-). Ra nước ngoài, tưởng chừng đời sống văn minh hơn, ứng xử sẽ khác hơn, nhưng rồi đâu cũng vào đấy. Suy cho cùng ở đâu cũng không tránh được những hệ lụy này. Đôi lúc ở những xứ văn minh, tự do ngôn luận, các "thánh phán" càng phát triển mạnh mẽ hơn. Kỳ bầu cử ở Mỹ vừa qua là ví dụ điển hình rõ nét nhất, tin vịt nhiều như lá rụng mùa thu. Nhưng không phải chỉ có dân gốc Á mới độc quyền món này, mà các cộng đồng khác cũng có, chỉ là nhiều hay ít, tùy theo khả năng phân tích vấn đề hoặc văn hoá ứng xử khác nhau mà thôi. 

Khi nói đến những câu chuyện làm quà, “fake news”, tin gà tin vịt, thì chắc ai cũng từng là nạn nhân dăm ba lần hoặc nhiều lần trong đời, chứ chẳng phải cứ là ông Trump ông Biden thì mới bị. Nên đó không phải là những chuyện lạ lẫm gì. Cũng chẳng cần phải là những tin tức chính trị chính em to tác đội đá vá trời gì cả, mà có khi chỉ đơn giản là những câu chuyện nói cho có, hoặc nói cho vui để rôm rả trên bàn ăn bàn nhậu. Nghe đi nói lại thiếu chữ thêm chữ, hoặc hiểu theo cách riêng muốn hiểu. Thế rồi đôi lúc đi quá giới hạn, thành ra phát tán tin vịt tin gà, tam sao thất bổn. Có người đi xa hơn nữa, dựng thành thuyết âm mưu, đả kích vu khống, mạ lị cá nhân, rồi kéo nhau ra tòa. Có nhiều người cho là chuyện vặt vãnh bỏ qua, nhưng cũng có người bức xúc làm lớn chuyện lên, tai tiếng cả cộng đồng, hội đoàn, đồng bào đồng hương với nhau. Cứ thỉnh thoảng lại nghe báo đài đăng tin. Mới năm rồi một ông tiến sĩ gốc VN vùng DC cũng bị phạt cả hơn trăm ngàn đô, vì tội phỉ báng đồng hương. Quan toà nghe kể tích tuồng cũng phải lắc đầu chào thua, nhưng rồi đâu cũng vào đấy. Suy cho cùng, có thể đó cũng là một phần của văn hoá địa phương hoặc nhu cầu đời sống của họ !

Cái quan trọng hơn là làm sao tránh được những hệ lụy của các thánh phán gây ra trong đời sống hàng ngày của mình. Gần đây nhất, đặc biệt nổi trội là chuyện bầu bán tổng thống Mỹ. Ôi thôi, thượng vàng hạ cám, không biết là bao nhiêu kênh Youtube, Facebook, Twitter, Instagram  ... ra đời. Thánh  phán, thánh chửi, thánh vịt, thánh đề ... kênh nào mở lên cũng thấy. Ai cũng nói hay nói đúng, tin tức trung thực, phân tích khách quan. Nhiều người có tiệm quán làm ăn đàng hoàng, cũng ráng kê sẵn cái bàn "lai chim", rãnh lúc nào là leo lên phân tích tình hình kinh tế, chính trị, sách lược bầu bán nghe như chuyên nghiệp. Thỉnh thoảng có những kênh tin tức nhảy xổm vào trang nhà của mình. Nghe mà cảm thấy nể nang sự “can đảm” và lòng “nhiệt tình” của các anh các chị. Âu chắc cũng là có ý tốt giúp đỡ đồng hương hải ngoại và bà con ở quê nhà thông hiểu thêm về tình hình thế giới. Có nhiều người thấy đọc tiếng Anh không rành, nhưng tin tức của họ dịch ra tiếng Việt lại rất mạch lạc lưu loát. Phân tích tình hình nghe còn mới lạ hơn cả các đài tầm cỡ thế giới như BBC, RFA, Fox News, CNN, Newsmax, NBC, Politico, ABC....v.v. Thỉnh thoảng mấy anh em bạn bè của mình cũng có chuyển tiếp một số tin tức & clips liên quan đến bầu cử. Nhưng thực ra nhiều quá rồi cũng bỏ qua, quên mất. 

Có một điều mình vẫn thắc mắc là thông tin tin tức thì cũng xuất phát từ bấy nhiêu nguồn ấy thôi, cho dù là "trái" hay "phải". Nhưng sao khi các vị dịch ra tiếng Việt thì lại có nhiều tin tức giựt gân đến thế. Tất nhiên là báo chí truyền thông ở những nước tự do như Mỹ thì rất phong phú. Có cánh hữu (bảo thủ - conservative), cánh tả (cấp tiến -liberal), rồi cực hữu, cực tả, hữu sơ sơ, tả sơ sơ, tả hữu lẫn lộn ....v.v.. Nên chuyện giới truyền thông bị lũng đoạn thao túng, báo đài cánh hữu cánh tả, thiên vị đưa tin, tấn công phe phái nhau, cũng là những chuyện bình thường thôi. Thực tế có nhiều người cả đời chỉ đọc tin tức của cánh tả, thì chắc cũng không biết cánh hữu nói gì, và ngược lại cũng vậy, thế rồi suốt ngày lại cãi nhau. Mà xã hội thì lâu nay vẫn thế chứ không phải đến bây giờ mới có những tệ nạn đó, chỉ là thời gian gần đây bùng phát dữ dội, ngày càng tha hoá hơn thôi.

Cho nên thời đại bây giờ đọc tin tức phải chịu khó phân tích kỹ càng, nếu không cũng dễ bị lệch lạc nghe tin phiếm diện một chiều. Mà lại dễ dàng trở thành nạn nhân của các “thánh phán”. Nói một cách công bằng thì có lẽ một số vị thánh phán cũng không biết mình đang “phán”, vì cũng nghe đi nghe lại trên mạng, rồi vô tình đồn đãi, tung tin thất thiệt trong cộng đồng, đồng hương bạn bè với nhau mà thôi.

Ở những nước tự do, thông tin rộng rãi, nhưng đó cũng là một con dao 2 lưỡi. Tin tức báo chí truyền thông thì lâu nay vẫn vậy, tự do ai thích nghe, thích đọc bên nào thì cứ tìm mà đọc, rồi chuyển gởi cho bạn bè người thân. Đương nhiên là nếu thích bên này thì phê phán bên kia, tìm cái xấu của bên kia mà thổi phồng lên, còn cái sai cái xấu của bên ta thì dấu lại. Nhiều lúc bạn bè tin nhau, đọc cứ tưởng thiệt, không cần kiểm chứng, thành ra cố chấp hiểu sai vấn đề. Tất nhiên là con người thì ai cũng tin tưởng và ủng hộ phe mà họ cho là “chính nghĩa”, nên bao giờ phe đối lập cũng là “tiểu nhân dối trá”. Nhưng sự thật thì đại đa số chúng ta cũng chỉ hiểu biết vấn đề trong phạm vi khuôn khổ giới hạn của mình. Càng bảo thủ thì càng hạn chế góc nhìn, càng dễ dẫn đến những ứng xử cực đoan, càng khó có được tầm nhìn tổng quan và công bằng. Nguy hiểm hơn nữa là có một số người luôn tử tế chia sẻ những thông tin “mới mẻ” và “nóng bỏng” cho người khác, vô tình phát tán những thuyết âm mưu, hoặc truyền tải những tin tức mà họ “thích nghe” hoặc “muốn nghe” đến với đồng hương và bạn bè của họ. Trong đó có những người không có thời gian xem tin tức hằng ngày, hoặc tiếng Anh tiếng u không rành, không có cơ hội kiểm chứng, nên cứ thế mà tin tưởng nghe theo. Cũng bởi vậy mà có nhiều người không hề biết rằng chính họ đang từng bước trở thành nạn nhân của các “thánh phán”, hoặc đang bị cuốn theo các những  tin tức sai lệch một chiều, thậm chí bị “tẩy não” từ bạn bè hoặc người thân của họ. Đó là còn chưa nói đến nhiều người chuyên nghiệp hơn, tài giỏi cao siêu hơn, biết thiên hạ thích nghe gì, luôn nghĩ ra cách câu view, câu like, lên YouTube vẽ rồng vẽ rắn kiếm thêm nút vàng nút bạc cho kênh của họ.

Cho nên hầu như là tuỳ theo ở trong môi trường nào, tiếp cận với ai, bạn bè thuộc phe phái nào, thì có thể có những nguồn thông tin khác nhau. Nhưng còn thông tin đó đúng hay sai lại là chuyện khác. Tất nhiên là ai cũng cho tin tức của mình là đúng, nhận định phân tích của mình là chuẩn xác :-). Điều đó cũng hợp lý thôi, lâu nay ai cũng biết gần mực thì đen gần đèn thì sáng, và ai lại chẳng nghĩ rằng mình đang ở gần đèn. Bỗng nhớ đến trước giờ nhiều người từng phê phán và lên án Joseph Goebbels của Đức quốc xã về câu nói "“If you tell a lie big enough and keep repeating it, people will eventually come to believe it." (Tạm dịch: Nếu nói dối và lập đi lập lại mãi, người ta nghe hoài cũng tin). Nhưng biết đâu chính chúng ta cũng đang là nạn nhân của câu nói đấy ?

Nhìn lại, khoa học công nghệ thời nay phát triển quá nhanh và ảnh hưởng quá lớn đối với xã hội chúng ta. Chắc chắn ít nhiều tạo ra sự mất cân bằng về khả năng xử lý thông tin trong đời sống hằng ngày của con người, nhưng mấy ai chấp nhận điều đó ? Hôm trước mới coi một cuốn phim tài liệu ở Netflix tựa là "Social Dilemma". Khá hay, mình nghĩ các bạn nên coi, nhất là những bạn có con nhỏ.

Ngày xưa các tôn giáo cũng quan tâm nhiều đến sự nhận thức đúng đắn của con người và các vấn nạn thông tin lệch lạc, phiếm diện trong đời sống. Trong Kinh Thánh (Isaiah 5:20) cũng có nói "Woe unto them that call evil good, and good evil; that put darkness for light, and light for darkness; that put bitter for sweet, and sweet for bitter". Còn đối với đạo Phật, thì lại càng chú trọng đến vấn đề nhận thức của mỗi cá nhân hơn, vì đó là mục đích tối thượng của sự giác ngộ trong PG. Trong đạo Phật, có cả một tông phái, "Duy Thức học" hoặc "Duy thức Tông", tiếng Phạn là Yogacara/Yogachara, chuyên tu tập và nghiên cứu về "ý thức, nhận thức" (Consciousness) của con người. Ngày nay các trường đại học lớn như Harvard, Yale, Standford ... khoa Phật học (Buddhist Studies) đều có dạy môn này. 

Tất nhiên ai cũng đồng ý là cách tiếp cận thông tin của con người với thế giới chung quanh vô cùng quan trọng. Nhưng nếu như cách tiếp cận không đúng sẽ dẫn đến nhận thức lệch lạc. Chỉ biết dựa vào các tin tức mơ hồ, thông tin phiếm diện một chiều, chắc chắn sẽ dẫn đến những vấn đề phức tạp trong ứng xử đời sống và nhiều hệ lụy đáng tiếc. Mấy tháng qua, biết bao nhiêu bạn bè thân quen, gia đình bằng hữu, đồng hương, đổng bào, đồng sàn, đồng chí... trở mặt chửi bới nhau, ghét thương lẫn lộn, chỉ vì thông tin của một mùa bầu cử Mỹ. Dĩ nhiên là thông tin đến với con người bằng nhiều hình thức khác nhau. Có đúng có sai, có thực có giả, có thêm có bớt. Nhưng ai cũng có những lăng kính và bộ lọc (filters) nhất định dành cho riêng mình. Khả năng nhận định đúng sai còn tuỳ thuộc vào nhiều yếu tố khác nhau, nhưng ai cũng có quyền tin theo cách của họ. Và chính những sự khác biệt đó đã làm nên cuộc sống đa dạng và sinh động như ngày hôm nay. Thiết nghĩ chúng ta nên tôn trọng sự khác biệt đó, và công bằng với nhau, mặc dù có lúc sự bảo thủ cố chấp và những tin tức ngụy tạo có thể gây ra muôn vàn phiền phức cho chúng ta và những người chung quanh. Lại càng không nên vì những quan điểm khác biệt mà thêm thắt dựng chuyện làm khổ những người dễ tin. Một trong những câu chuyện ngụ ngôn mình thích nhất xưa nay là chuyện "Sáu người mù sờ voi". Tuy nhiên, mỗi lúc nhắc đến câu chuyện đó, mình vẫn ước ao giá như sáu anh mù đó chỉ cần ngưng cãi một lúc và tự hỏi tại sao có đến 6 con voi khác nhau, thì có lẽ thiên hạ đã trở nên thái bình và an vui hơn nhiều. Trộm nghĩ vậy, nhưng điều đó đến nay vẫn mãi là một ước mơ :-) !

PN
(Those who cannot change their minds cannot change anything - George Bernard Shaw)


Thursday, December 31, 2020

Happy New Year 2021 !

 



Chỉ còn vài phút nữa VN sẽ bước qua năm mới 2021. Chỗ mình thì còn đến mười mấy tiếng nữa. Năm ngoái giờ này chen chân ở Time Square New York chờ giao thừa. Năm nay thì nhà ai nấy ở. New Year Eve năm nay chắc cũng ít ai tụ tập ca hát nhảy múa gì. Tính ra từ lúc mình có trí nhớ tới giờ, chưa có một năm nào lại trôi qua nhanh và lãng xẹt như năm 2020 !

Nhìn chung, TQ đã góp phần làm cho thế giới loài người hoang phí một năm, và có thể còn trì trệ và thiệt hại nhiều năm nữa. Những câu hỏi và nghi vấn về nguồn gốc dịch bệnh trên thế giới, cho tới nay vẫn cứ ngổn ngang, chưa lời giải đáp. Người dân TQ có khi cũng là những nạn nhân của giới cầm quyền, rất đáng thương. Vô tình hay cố ý cũng không ai biết. Mà có khi cũng chẳng bao giờ tìm ra được câu trả lời thực sự đối với một đất nước vốn có truyền thống lâu đời về những tac-tic và binh pháp đầy biến trá. Nhớ lại hồi thế giới mới bắt đầu có dịch COVID, nhiều người thắc mắc sao TQ cấm các chuyến bay từ Vũ Hán qua Thượng Hải, Bắc Kinh ...từ sớm, nhưng lại không cấm các chuyến bay qua Mỹ, qua châu Âu ? Trong vòng mấy tháng có cả hơn nửa triệu người TQ đến Mỹ, nhất là đến các tiểu bang có nhiều người Á đông như New York, Washington, California ... Và sau đó, cũng chính những tiểu bang này là những tiểu bang bị chết chóc và dịch bệnh nặng nề nhất, lây lan khắp nơi. 

Mình luôn quan niệm là mọi việc phải có chứng cớ rõ ràng, không nên quy chụp vấn đề theo suy luận vô căn cứ. Nhưng lịch sử lâu nay, đối với nhà cầm quyền CS TQ, tìm ra được một sự minh bạch còn khó hơn mò kim đáy bể. Thôi thì mỗi người hãy tự suy luận theo sự hiểu biết riêng của mình. Và biết như một bài học để phòng thân và đối phó sau này vậy. Nước Mỹ và các nước Tây phương khác chắc cũng đã ngậm đắng nuốt cay trong năm vừa qua. Hy vọng thế giới sẽ học hỏi được chút đỉnh gì để có những quy tắc ứng xử tốt hơn trong thời gian tới.

Dẫu sao, thì một năm cũng qua đi. Xấu tốt gì cũng có những bài học nhất định của nó. Xin chia sẻ và đồng cảm với những gia đình bạn bè thân quen và những cá nhân đã có những mất mát lớn lao trong năm 2020. Hy vọng đại dịch sớm qua đi, và cuộc sống sớm trở lại với những gì tốt đẹp hơn. 

Năm qua, chuyện bầu cử Mỹ cũng là một đề tài đáng để nói đến. Thắng thua thì còn vài ngày nữa sẽ biết. Nhưng cũng qua kỳ bầu cử đó, người ta thấy được nhiều cái xấu tốt của nền dân chủ Hoa Kỳ. Tất nhiên mỗi người luôn hiểu biết và nhận định bản chất sự việc khác nhau tuỳ vào tư duy và kiến thức của họ. Nhưng bộc lộ rõ nhất là sự phân hoá của nước Mỹ. Báo chí truyền thông, cả chính thống lẫn thổ tả, đều được mùa to, cả năm bận rộn. Thiên hạ đầy rẫy, cứ theo bên này thì chửi bên kia. Đúng sai thì cũng hên xui, đọc "lề phải" thì chửi "lề trái", thân "cánh trái" thì chê "cánh phải". Thông tin tin tức thì cũng chỉ có bấy nhiêu nguồn báo đài, chung cả thiên hạ, chứ chẳng phải tin tức nội bộ bí mật gì. Nhưng người đọc nguồn này thì chê nguồn khác sai lệch, bị mua chuộc. Thời gian gần đây ngày càng nhiều những kênh tin tức Youtube tự phát, cứ nghe đi nghe lại, thêm mắm thêm muối, trúng trật loạn xạ, nhiều như nấm mối đầu mùa. Ai cũng nghĩ mình đọc đúng, hiểu đúng, còn thiên hạ đọc bậy hiểu sai, nên cứ thế mà sinh lắm chuyện. Cứ lấy tin tờ báo thổ tả này để chống phá tờ báo kiết lỵ kia.... Con voi thì có bao giờ cái đuôi giống cái vòi ? Nên cứ thế mà tranh cãi, mà phân hoá, mà so tài trí tuệ, mà hiểu rộng hiểu sâu, bàn loạn cho hết năm, cho đỡ lo dịch bệnh. Vậy rồi một năm cũng qua đi. Hy vọng vài tuần nữa thì cũng lần hồi lắng dịu, tình thương mến thương trở lại :-) !

Mấy đứa con mình thì học ở nhà, coi phim nhiều hơn, chơi games nhiều hơn. Mình khuyên nên coi như vacation dài này, để thấy nhẹ nhàng hơn. Thực ra, nhiều người Mỹ rất quan tâm đến những khó khăn của các trường học thời buổi này và việc học hành của con cái. Từ lớp nhỏ đến lớp lớn, nhất là các trường đai học có số học sinh đông đảo. Ngoài lề chút, có nhiều ông lúc trước bắt con cái học cho dữ vào, để tranh vào Harvard, Stanford, Yale, Duke, Berkeley, UNC Chapel Hill, Chicago .....v.v. vì cho là các trường đó thầy giỏi trường to. Nhưng dạo bầu cử gần đây, mấy trường đó lại bị mấy ông chê quá, giáng cấp là "ngu dốt" vì chỉ biết ủng hộ dân chủ, không thấy được cái tinh hoa của cọng hoà ... Thế nên nhờ vậy mấy đứa con cũng dễ thở chút. Có khi sau này không bắt buộc con tranh đua vào những trường đó nữa hỏng chừng :-). Who knows ? Mai mốt gia đình T/T Trump mở lại trường "Trump University", dám có khi khối ngưòi xin vào học chăng ?
Nói đến ảnh hưởng dịch bệnh nặng nề, đáng thương nhất là những gia đình thiểu số, lợi tức thấp, lao động nghèo khổ, con cái gởi gắm khó khăn, tiền bạc eo hẹp. Làm ăn đã khó, hoàn cảnh dịch bệnh lại càng khó khăn trăm bề. Vậy mà còn xấu số, thời thế gặp phải đám quốc hội đạo đức giả, lãnh lương tiền thuế của dân cơm no ấm cật, nhưng tối ngày lại thích chơi games "thương dân yêu nước", hám danh hám lợi, bày trò hơn thua, phe mày phe tao. Nên dân lao động nghèo càng nghèo hơn, đành phải dài cổ chờ đợi sự trợ giúp từng ngày. Nước Mỹ chắc chắn không thể nào "vĩ đại" được nếu vẫn tồn tại những giới lãnh đạo có tư duy ích kỷ, tôn thờ "lợi ích nhóm", a dua đảng phái, bỏ rơi quyền lợi của đất nước và người dân. Hy vọng đằng sau của những thối nát hiện nay là sự thay đổi lớn cho ngày mai tốt đẹp hơn. 

Riêng mình, năm 2020 vừa qua là một năm không hay ho gì về công ăn việc làm. Cả năm bó chân bó tay, chân thường đi mà nay phải buộc nằm nhà, ngứa ngáy khó chịu. Nhưng thành thật mà nói, mình lại rất quý thời gian qua. Mấy chục năm nay, chưa năm nào đọc sách nhiều như năm nay. Có bao nhiêu thứ ngày xưa ù ù cạc cạc, giờ có dịp hiểu thấu hơn, nhờ có thời gian tìm hiểu tra cứu. Quả là như chuyện tái ông thất mã. Mất cái này lại được cái kia. Cũng nhờ ở nhà mà đi bộ nhiều hơn, chơi với con nhiều hơn, làm vườn, phụ vợ nấu ăn rửa chén. Giờ có đi đâu, ai cần, mình cũng có thể phụ nấu vài món được. Còn món nhậu thì khỏi nói rồi. Nói chung là không tới nỗi than thân trách phận gì. Vui buồn cũng tại do mình mà ra :-).

Sắp qua năm mới rồi. Chắc là các bạn bên VN chuẩn bị ngắm pháo hoa ....và một hai ba ...dô. Thân chúc các bạn và gia đình năm mới 2021 an khang thịnh vượng. Mong rằng năng lượng tốt sẽ đến, lấn át và xua đuổi nguồn năng lượng xấu năm qua. Hy vọng những mất mát của năm 2020 giúp các bạn có cái nhìn bao quát hơn, vị tha hơn, để có những quyết định sáng suốt thành công hơn.

Happy New Year !

PN



Saturday, November 28, 2020

Phiếm: Cây Noel và sự chọn lựa !


 

Sáng nay chở con đi lựa cây Noel. Năm nào cũng vậy, sau ngày lễ Thanksgiving, một trong những cái thú lớn nhất của mình là đi một vòng các khu mua sắm coi thiên hạ trang hoàng Noel, và sau đó là đi chọn mua một cây thông đem về nhà chưng. Ôi, nói đến cây thông Noel thì nhiều loại lắm. Người không quen thì cứ ngỡ chỉ là một vài loại na ná giống nhau, chứ thật ra không phải vậy. Thông thường có cả chục loại thông khác nhau được trồng và bày bán vào dịp Noel, tuỳ theo từng địa phương. Tiểu bang mình đang ở cũng là một trong những nơi chuyên trồng và cung ứng cây Noel nhiều nhất cho nước Mỹ .... Thường thì thông họ "Fir" được dùng nhiều nhất, trong đó có mấy loại nổi tiếng như Noble fir, Fraser fir, hoặc Balsam fir. Còn các loại thông khác thuộc họ Pine, Spruce, Cypress, Cedar ... thì ít thông dụng hơn. 

Chuyện người Mỹ lựa thông, chắc chắn không cầu kỳ bằng người Việt lựa mai, lựa đào rồi. Bởi người VN ta không phải chỉ mua cây hoa ngày Tết về chưng đơn giản vậy, mà nhiều người còn gắn thêm sứ mệnh phong thuỷ, hên xui, phúc đức, tài lộc ... lên những cây mai, nhành đào, chậu lan, cây thần tài, lọ thuỷ tiên, chậu cúc, vạn thọ ... Hoa quả ngày Xuân không phải chỉ làm cho căn phòng rực rỡ hơn, mang không khí Tết về, mà còn có những nghĩa vụ thiêng liêng khác nữa. Trong khi đó thì cây thông ở xứ này chỉ đơn giản là trang hoàng làm cho căn nhà đẹp đẽ và trở nên ấm cúng hơn, có không khí Noel. Nhiều người thích cái mùi tự nhiên của cây thông, nhất là những lúc gia đình vợ chồng con cái quây quần bên cạnh lò sưởi tí tách, và những ly rượu vang hay bình trà ấm nồng hương vị ngày đông. Mùi hương thoảng của cây thông mới cắt đem lại một cảm giác lễ hội quen thuộc, đầm ấm. Đó cũng được coi như là một tục lệ, chớ cũng chẳng liên quan gì đến có đạo hay vô đạo, Phật giáo, Thiên chúa, hoặc Tin lành :-).

Mình thì bao giờ cũng ghiền cái không khí rộn ràng của lễ hội. Lúc ở VN, Tết đến thì thích la cà chợ hoa cả buổi, rồi cũng ráng rinh về một chậu mai nho nhỏ để bàn. (Mặc dù hồi còn ở VN, mình có anh bạn có khu vườn mai cổ thụ dưới quận 9, năm nào cũng kêu người chở lên nhà cho mượn một chậu chưng Tết. Thường thì mấy chậu mai của anh to quá không đem vô nhà được, nên mình chỉ để ngoài sân ngắm. Hết mùng, anh lại cho người lên chở về chăm sóc). Còn Noel bên Mỹ thì cũng lang thang ngắm đèn ngắm hoa, rồi kéo về một cây thông. Nhưng chủ yếu là thưởng thức vào những ngày trước Noel hoặc Tết dương lịch, chứ nhiều năm đến ngày Noel, thì mình và gia đình lại đi đâu đó, không có ở nhà. Mà thực ra quan trọng nhất là cái "hồn" của ngày lễ hội, chứ chẳng phải là cây mai, nhành đào, hay một cây thông !

Cứ mỗi năm đi mua cây Noel lại nhớ đến bài thơ “Little Tree” (Cây thông nhỏ) nổi tiếng của nhà thơ Mỹ, Edward Cummings. Mà nhiều người cũng nhớ chứ chẳng phải riêng mình, kiểu như bài thơ "Ông đồ" của nhà thơ Vũ đình Liên bên nhà…

little tree

little silent Christmas tree

you are so little

you are more like a flower

who found you in the green forest

and were you very sorry to come away?

see i will comfort you

because you smell so sweetly

i will kiss your cool bark

and hug you safe and tight

just as your mother would,

only don't be afraid

look the spangles

that sleep all the year in a dark box

dreaming of being taken out and allowed to shine,

the balls the chains red and gold the fluffy threads,

put up your little arms

and i'll give them all to you to hold

every finger shall have its ring

and there won't be a single place dark or unhappy…

(E.E.Cummings)

Viết tới đây mình bỗng nhớ đến một người quen cũ, Việt kiều, ở cùng thành phố với mình bên Mỹ, cũng đã mấy năm rồi chưa gặp lại. Anh ấy được gia đình bảo lãnh qua Mỹ vào những năm sau này. Hồi đó anh thường khuyên mình "Mua chi cây Noel mà năm nào cũng đi lựa cho cực, vừa tốn tiền vừa tốn thời gian. Tao mua cây Noel giả, to gấp đôi, gấp ba cây của mày, đẹp hơn mà lại xài hoài, khỏi tốn tiền”. Mình không biết phải trả lời sao, vì anh ấy vốn thích cái gì cũng to, cũng lớn, cũng nổi trội hơn của người khác. Con gà tây lễ Tạ ơn anh mua cũng phải to hơn của người khác. Cái nhà, cái xe, cái hồ cá ... của anh cũng muốn phải lớn hơn của thiên hạ. Rồi có dạo anh về VN chơi, qua gặp mình than vãn: 

- Giờ thấy sống bên Mỹ cực quá. Mấy đứa bạn bên VN sống khoẻ hơn. Sáng tà tà đi uống cafe, chiều đi nhậu lai rai, tối đi hát karaoke. Còn mình bên Mỹ tuổi này phải đi cày hoài, chẳng ăn chơi nhậu nhẹt gì ".

Lúc đó mình hơi ngạc nhiên và có góp ý với anh: "Ngày trước nghe anh nói đi qua Mỹ vì tương lai con cái của anh. Chứ nếu biết là anh qua Mỹ để tìm kiếm sự rảnh rang, có nhu cầu kiếm bạn nhậu, uống cafe, hoặc hát karaoke mỗi ngày. Thì tôi khuyên anh nên quay về VN, sẽ phù hợp hơn". 

Quả nhiên là vậy, mỗi người mỗi cảnh, ai cũng có những mục đích sống riêng cho bản thân. Ngày xưa người Việt bỏ xứ ra đi vì nhiều lý do khác nhau. Có người bỏ làng quê vào Nam lập nghiệp. Có người lên núi lên rừng vỡ đất khai hoang. Có người buộc phải đi vùng kinh tế mới. Có người liều chết chạy ra nước ngoài…v.v. Tất nhiên có nhiều người ra đi vì không còn sự chọn lựa nào khác, nhưng cũng có người ra đi chỉ vì kiếm tìm một hoàn cảnh mới. Còn những năm sau này thì thời thế đã đổi khác, có nhiều sự chọn lựa khác nhau hơn. Thông tin về đời sống ở nước ngoài cũng rõ ràng hơn nhiều, không còn chỉ là những tấm hình màu hoặc những câu chuyện đi mây về gió. Thế nhưng vẫn có một số người ngộ nhận về mục đích ra đi, và dẫn đến nhiều hệ luỵ đáng tiếc. Tương tự chiều ngược lại cũng vậy, những người VK hồi hương, trở về quê nhà thăm viếng, hoặc đi làm, hoặc  ở luôn, cũng có nhiều quan niệm và sự kiếm tìm khác nhau. Quan trọng nhất vẫn là tiếp cận với ai, tiếp cận ở môi trường nào, nghe thông tin từ đâu. Đến từ những nguồn ngắn dài khác nhau thì sẽ có những cách nhìn nhận vấn đề khác nhau, lắm khi dẫn đến ngộ nhận. Xưa nay bao giờ cũng vậy !

Xin lỗi đã đi lan man từ chuyện lựa cây Noel qua đến chuyện anh bạn VK của mình. Nhưng vì có điểm tương đồng là sự chọn lựa riêng của mỗi cá nhân. Thực ra đó là những vấn đề không hơn không thua, cũng không đúng không sai, chỉ là sự phù hợp cho bản thân và là quyền riêng tư của mỗi con người, cần phải được tôn trọng. Mình rất thông cảm với những người đã phải bỏ quê hương để ra đi, cho dù là lý do kinh tế, chính trị, hoặc theo đuổi một mục đích nào đó, thì họ cũng phải trải qua những chọn lựa rất khó khăn. Tuy nhiên mỗi người đều phải có trách nhiệm với sự chọn lựa của chính họ. Còn sự lựa chọn đó là đúng hay sai, thì cũng chỉ là những khái niệm tương đối, có khi đúng với nguời này lại sai với người khác. Bởi nó còn tuỳ thuộc vào kinh nghiệm, tư duy, và hoàn cảnh riêng của mỗi người. Có nhiều sự chọn lựa phải đánh đổi rất lớn giữa “được” và “mất”, chứ đâu phải lúc nào cũng trọn vẹn cả đôi đường. Tuy nhiên, nếu như những sự chọn lựa đó không phải xuất phát từ chính bản thân họ, mà chỉ dựa vào những "định nghĩa" hoặc "tiêu chuẩn" lời đồn của thiên hạ, hoặc chạy theo phong trào, thì đôi khi lại trở nên rất phiền phức ! 

Cụ thể nhất là trong những năm gần đây, thỉnh thoảng cũng nghe đến những câu chuyện quyết định "đi, ở", định cư bên Tây bên Mỹ của nhiều người thân, bạn bè từ bên VN. Hoặc là chuyện về Việt Nam, "cột điện" hồi hương, của nhiều anh em đồng bào VK hải ngoại. Thực ra một khi nói đến sự chọn lựa trong cuộc sống thì biết bao điều để nói. Đâu phải chỉ đơn giản là chuyện đi, ở hoặc mua nhà chỗ này chỗ kia, nước này nước nọ, mà còn là những chuyện quan trọng khác có liên quan đến hạnh phúc, tương lai, số phận của gia đình con cái hoặc nhiều người khác... Riêng nói về cái khoản chọn lựa thì dân ta không thua kém bất kỳ một dân tộc nào trên thế giới. Từ chuyện bầu cử bỏ phiếu cho ai, cho con đi du học nước nào, cho con học ngành gì, bác sĩ dược sĩ hay nha sĩ, đám cưới đãi ở đâu, lễ đài thọ làm bao nhiên bàn, ăn món gì, làm từ thiện ở đâu, cúng chùa nào, tu theo thầy nào, mua xe hiệu gì, mua phone hiệu gì .....v.v.. và v.v.... Mình thì vốn không đủ điều kiện để theo đuổi nhiều vấn đề như thế, nên ít khi quan tâm đến những trào lưu của thiên hạ. Nhưng trộm nghĩ rằng mỗi người đều có những hoàn cảnh và tư duy khác nhau. Nếu phải chọn lựa cách sống theo "ý thích" hoặc "tiêu chuẩn" của người khác, thì chắc chắn sẽ phải “đuối" một đời. Mới “tậu” được cái này, thì đã có cái khác để theo đuổi. Bao giờ cho tới ngày mai ?

Mới tháng trước có ông bạn quen người Mỹ gốc Hoa, làm CEO của một công ty tài vụ kế toán châu Á, có vỏn vẹn một đứa con trai quý tử. Bao nhiêu thương yêu dồn hết cho thằng con trai. Ông bố có Ph.D, nên cũng muốn thằng con có Ph.D. Thằng con lại khoái chơi bóng cà na, mặc dù chơi không xuất sắc lắm. Cha mẹ sắm sửa cho con mọi thứ, muốn gì có nấy, chỉ yêu cầu được vào trường Duke University. Trước ngày sinh nhật 18 tuổi một ngày, đứa con tự tử để lại di thư vì áp lực quá. Mình muốn đến chia buồn, mà phải đợi đến mấy tuần sau cho nguôi ngoai bớt, và cũng không nói được một điều gì !

Đức Phật ngày xưa có nói "Happiness does not depend on what you have or who you are. It solely relies on what you think”. (Tạm dịch là: Hạnh phúc không lệ thuộc vào chuyện anh là ai, hoặc anh có cái gì. Mà hoàn toàn lệ thuộc vào anh nghĩ gì). Không biết có hiểu biết nông cạn lắm không, nhưng mình rất tâm đắc với câu nói này. Ít nhất là khỏi phải tốn tiền, tốn sức gì cả, mà suy nghĩ thôi cũng có thể mua được hạnh phúc :-).

Cho nên, nhân mùa Giáng Sinh, xin chúc tất cả các bạn bè và các anh chị em luôn an vui hạnh phúc. Đặc biệt xin chúc những bạn bè của mình mới qua Mỹ qua Tây trong những năm gần đây, có một mùa Giáng Sinh an lành. Luôn tìm thấy sự an vui hạnh phúc bên cạnh gia đình, và có những sự chọn lựa phù hợp cho các bạn. Nhất là năm nay lại không được về VN ăn tết, thì chắc càng buồn hơn. Mình cũng từng trải qua những năm tháng như vậy, nên hiểu được cái cảnh nhớ quê ở xứ người. Ngoài trời giá rét, mà trong lòng thì nóng ran. Ở nhà ngồi bó gối, nhớ về quê ăn Tết, nhớ tất niên, nhớ tảo mộ tháng Chạp, nhớ gia đình bạn bè, nhớ kẻ chào người đón, hội hè thằng Tí con Toe bên nhà ..... Thôi thì hãy cố gắng lên, hết dịch lại về. Buồn nữa thì mở ra-dô nghe Duy Khánh hát "Xuân này con không về", và nghĩ đến sự chọn lựa ban đầu của mình :-) ….

 


Monday, November 09, 2020

Tản mạn về bầu cử ở Mỹ 2020

 


Mấy tháng qua, câu chuyện bầu cử của nước Mỹ đã trở thành đề tài nóng bỏng của cả thế giới. Lấn át những câu chuyện sống chết của cơn đại dịch Vũ Hán quái ác, lu mờ những diễn biến cải thiện quan hệ quốc tế lịch sử tại Trung Đông, và lấn lướt tất cả các tin tức kinh tế chính trị nóng bỏng khác đang diễn ra .... 

Câu hỏi tại sao lâu nay Nga, Tàu, Đức, Nhật ... hoặc những nước khác nếu có bầu bán, thì những người quan tâm chính trị chỉ ghé mắt chút rồi thôi. Nhưng bầu cử ở Mỹ thì khác, luôn trở thành một đề tài sôi động cả thế giới ? Câu trả lời sẽ từ từ bàn đến sau. Nhưng qua đó, dù ghét hay thương, người ta cũng dễ dàng nhận ra vị trí cường quốc của Mỹ trong lòng người dân trên thế giới.

Nước Tàu nước Nga có làm được điều đó không ? Không ! ít ra là cho đến thời điểm này. Bởi đó là một thứ quyền lực mềm, mà không thể dễ dàng mua được bằng tiền bạc, bẫy nợ, hoặc vũ khí. Nếu như nhiều người chỉ đơn giản nghĩ rằng cường quốc là một đất nưóc giàu có, có GDP cao nhất, có nhiều nhà lầu cao tầng nhất, có nhiều xe tăng máy bay nhất, có nhiều dân số nhất... thì đây cũng là lúc nên suy gẫm lại cái giá trị thực sự của một "cường quốc".

Nhận thấy mấy hôm nay bạn bè căng thẳng quá nhiều về chuyện bầu bán đỏ xanh, mình cũng mạn phép có vài ý kiến cá nhân. Chắc chắn đã là ý kiến cá nhân thì bao giờ cũng đúng sai tuỳ theo cách nghĩ của mỗi người. Đọc cho vui thôi !

Trước hết, nói về cái quyền tự do chọn lựa, tự do biểu đạt. Quyền được đi bầu thì đương nhiên ai cũng biết rồi. Nhưng trước khi bầu và sau khi bầu, có một quyền không kém phần quan trọng. Đó là quyền được nói, được bàn, được chém gió, được sướng khi gà nhà mình thắng cử. Tất nhiên cái sướng nhất là được quyền tự do nói lên những suy nghĩ của mình. Đây cũng là một trong những ưu điểm lớn nhất của nước Mỹ, mà có người đã phải hy sinh cả tính mạng để đánh đổi đi tìm. Mình thì luôn nghĩ rằng tự do ngôn luận phải là một trong những quyền cơ bản nhất của con người. Tuy nhiên cho đến hiện nay, có một số quốc gia người dân vẫn chưa được thực thi quyền hạn đó. Hy vọng thế giới văn minh sẽ quan tâm giúp đỡ đến những đất nước đó nhiều hơn. Thực ra ở những nước chậm phát triển, hoặc do luật pháp chế tài, hoặc do truyền thống văn hoá "nhìn trước ngó sau", hoặc do ảnh hưởng tư tưởng phong kiến nặng nề, người dân luôn có những dè dặt và sợ hãi nhất định khi biểu đạt suy nghĩ và tư tưởng của mình. Có thể là sợ đụng chạm chính quyền, sợ mích lòng bạn bè, sợ phật lòng ông chủ, sợ dư luận chê bai, sợ tù tội ...v.v. Nhưng chắc chắn đó không phải là điều mong muốn được nhìn thấy ở bất kỳ một quốc gia nào, vì nó sẽ dẫn đến sự chậm tiến lạc hậu lâu dài. Ngược lại ở những xứ sở mà quyền tự do ngôn luận được bảo vệ hàng đầu trong hiến pháp, như Mỹ, thì cũng có những trường hợp bị lạm dụng thao túng truyền thông. Nếu không có những giải pháp đúng mức, cũng gây ra nhiều hiểu lầm và làm nhiễu loạn sự thật !

Tuy nhiên, không phải ai ở xứ tự do ngôn luận thì cũng tôn trọng tự do ngôn luận. Có nhiều người cho dù được may mắn sinh sống và học hành ở những nước tự do, nhưng tư duy về quyền hạn "tự do ngôn luận" vẫn bị kìm hãm trong thói quen suy nghĩ hàng ngày. Bản thân mình đã từng gặp nhiều người sống ở những nước văn minh nhiều năm, học hành có bằng cấp hẳn hoi, từng thuyết giảng về văn minh dân chủ, về tự do ngôn luận, nhưng lại không tôn trọng ngôn luận ngay chính đối với con cái, bạn bè, anh em, gia đình, và cả ngay chính với bản thân của họ. Phải thuận ý họ mới được, nghịch ý là tặng cho cái nón cối ngay. Cho nên vẫn là văn hoá úp úp mở mở, dĩ hoà vi quý, sợ há miệng mắc quai, sợ mất lòng bạn bè, áp đặt quy chụp người khác, nói một đường làm một nẻo ..v.v...Và dĩ nhiên cho dù là nước Mỹ hoặc bất kỳ một quốc gia nào, thì cũng không thể lớn mạnh nhờ kiểu tự do ngôn luận "nửa mùa" đó được. Nhìn chung những người gốc Á, thường dễ vướng mắc phải căn bịnh nan y này.

Thông qua kỳ bầu cử Mỹ 2020 vừa rồi, cũng là một dịp rất tốt để chiêm nghiệm lại những ứng xử văn hoá đó. Mấy tuần trước coi được một số Youtube của những người Mỹ gốc Việt bên Cali, thấy đi biểu tình ủng hộ tranh cử, mạt sát nhau mà xót xa. Chắc họ cũng nghĩ đó là quyền tự do ngôn luận, nên bên ủng hộ Trump, bên ủng hộ Biden, chia ra chửi mắng đồng hương một cách hận thù. Cánh này chửi cánh kia thiên vị, thiểu năng, mà quên tự hỏi sao bên kia cũng chửi mình như vậy. Rồi đôi lúc nói chuyện với bạn bè, nghe kể lại nhiều câu chuyện trong cộng đồng người Việt, cũng không biết là nên cười hay nên khóc. Có nhiều gia đình, cha mẹ đang nói chuyện với bạn bè về ông Trump, thấy con đi làm về cúp máy liền, vì sợ đứa con theo phe Dân chủ mắng cho. Cũng có nhiều gia đình, anh em, vợ chồng, mấy tháng qua không nhìn mặt nhau, bạn bè giận ghét nhau, ly khai nhau, vì đã không cùng chung quan điểm ủng hộ phe phái bầu bán. Ngạc nhiên là có cả những người tiến sĩ, bác sĩ, kỹ sư, biết đọc biết viết ... Thoạt đầu mới nghe, cảm thấy hài hước tiếu lâm, nhưng sau đó ngẫm lại thấy đau lòng cho một dân tộc. Vì dường như họ không hiểu cái nào chung cái nào riêng, họ quên mất những thứ mà họ đã từng hy sinh đánh đổi cả mạng sống để đi tìm. Họ càng không nghĩ đến cái quyền tự do mà họ đang miệt mài đeo đuổi, tung hô bầu bán đó, lại chính là cái mà họ đang phủ nhận và chà đạp lên nó - Đó là quyền tự do biểu đạt của mỗi con người. Nếu là những bậc phụ huynh đã hy sinh cả đời để cho con cái học hành "thành đạt" trên đất nước dân chủ này, mà con cái lại có tư duy và hành xử với họ như thế, thì chắc cũng đau lòng lắm. Vì đó quả nhiên là một điều bất hạnh . (Cuối cùng thì giáo trình đại học & văn minh ở xứ người cũng không chiến thắng nỗi hủ mắm làng ta !)

Thứ hai, nói đến chuyện bầu cử nước Mỹ lần này có nhiều điểm khác biệt. Chuyện bầu bán lâu nay vẫn đơn giản là thích ai tin ai thì bỏ phiếu cho người đó. Ai ra tranh cử thì cũng nói hay nói tốt về mình; phát thảo những dự án, chính sách mà mình sẽ làm khi đắc cử. Nhưng đó là chuyện của thì tương lai, bởi hứa mà có làm được không lại là chuyện khác nữa. Thỉnh thoảng cũng không hiếm những ứng viên ba hoa khoác lác, gạt gẫm vận động những cử tri nhẹ dạ dễ tin, để kiếm phiếu. Đó cũng là những chuyện thường tình, không có gì mới lạ. Bởi thế cho nên cử tri cũng có trách nhiệm sáng suốt nghe nhìn, phân tích khách quan, để có sự chọn lựa phù hợp cho họ từ cấp nhỏ đến cấp lớn.
Còn nói đến đa số dân di trú mới đến Mỹ, kể cả dân gốc Việt, thường thì chỉ quan tâm đến ông tổng thống thôi. Nhìn vô phiếu bầu cử, biết được tên ứng viên tổng thống, ứng viên thống đốc tiểu bang, hoặc hơn chút nữa là biết tên ứng viên nghị viên thượng viện (senators) là ngon lành lắm rồi. Còn mấy vị trí nghị viên hạ viện, hoặc cấp lãnh đạo thành phố, quận huyện, hầu hết là tréo đại cho xong rồi về đi làm, hơi sức đâu mà lần. Xứ tự do, chớ đâu phải cơ cấu hoặc hạt giống đỏ xanh gì như ở VN. Nên đôi lúc có ông được bầu xong, dân mới thấy ba trợn, thì lại phản đối biểu tình, nộp thỉnh nguyện thư hạ bệ, hoặc chờ đợi mấy năm sau bỏ phiếu đuổi xuống. Đơn giản vậy thôi. Có nhiều người ở đây bao nhiêu năm cũng chẳng thèm đi bầu đi bán gì. Nhưng năm nay thì khác, tỉ lệ đi bầu rất cao. Mỹ trắng, mỹ đen, mỹ vàng ... cũng đều như vậy. Có lẽ ai cũng quan tâm đến tình tình bất ổn của nước Mỹ và thế giới trong thời gian gần đây. 

Và năm nay do tình hình dịch bệnh nên việc bầu bán cũng phải thay đổi cho phù hợp. Phức tạp hơn và chưa hề có tiền lệ. Mọi năm bình thường thì mọi người đều đi bầu một ngày. Tối đếm phiếu xong, đại khái ngày hôm sau có kết quả ngay, trừ khi một vài trường hợp sự cố hiếm hoi xảy ra ở một vài địa phương, phải đếm phiếu lại. Nhưng hầu hết là ngày hôm sau đã biết ai sẽ trở thành tổng thống cho nhiệm kỳ tới. Nhưng năm nay thì khác, vì có nhiều phương cách bầu cử khác nhau để cử tri nộp lá phiếu của họ. Nào là gởi thư theo bưu điện, bầu sớm, bầu trễ, bầu vắng mặt..v.v. Nhiều thầy lắm ma, nhiều cơ hội để sai phạm và nhầm lẫn !

Xin giải thích thêm là thông thường bầu chọn tổng thống thì chỉ đơn giản có vài sự chọn lựa - Đại diện cho đảng Cọng hoà, đảng Dân chủ, đảng Tự do (Libertarian), đảng Xanh (Green)..v.v. Nhưng chủ yếu vẫn là hai đảng chính, Cọng hoà (đỏ, cánh phải) và Dân chủ (xanh, cánh trái). Và mặc dù bầu cử ở Mỹ rất dân chủ, rất rầm rộ, nhưng thông thường thì kết quả cuối cùng lại tuỳ thuộc vào một số tiểu bang "không xanh, không đỏ", gọi là "swing states", mà người VN thường gọi là tiểu bang chiến địa. Nguyên nhân là có nhiều tiểu bang luôn trung thành với đảng phái "ruột" của họ, chỉ bầu cho Đảng đó dù tròn hay méo, nên lúc nào cũng có kết quả chung cuộc giống nhau, hoặc là xanh hoặc là đỏ. Bao năm qua vẫn thế, chưa đi bầu đã đóan biết ra kết quả. Còn ở những tiểu bang chiến địa thì không có quy luật nào. Có nhiều người không hiểu, cho rằng các tiểu bang "swing states" là trung dung, nhập nhằng, lúc nọ lúc kia. Nhưng họ quên mất là nếu ai cũng bỏ phiếu cho cùng một đảng như những tiểu bang kia, bất kể đúng sai, thì đâu cần tổ chức bầu cử làm gì. Chưa bầu đã biết kết quả, cứ coi như học theo TQ, Triều Tiên, 100% là xong rồi :-). Bởi vậy, lần bầu cử nào, các ứng viên tổng thống Mỹ cũng phải quyết vận động, quyết thắng thua, quyết lấy lòng cử tri ở những tiểu bang chiến địa. Và nếu kết quả cuối cùng mà khác biệt lớn thì không sao, ngược lại nếu kết quả chung cuộc sít sao, một chín một mười, thì rất ư phiền phức, ví dụ như những diễn biến bầu cử năm nay hiện đang xảy ra. 

Thứ ba, nói đến chuyện người Mỹ gốc Việt bầu cho ai. Rất lạ là người VN năm nay ủng hộ TT Trump rầm rộ, nhất là ở những vùng đông người gốc Việt như Cali, Texas, DC. Kể cả người VN đang sống trong nước. Có lẽ liên quan đến việc tin tưởng vào đường lối ngoại giao với TQ và hành xử trên Biển Đông của chính quyền TT Trump. Tuy nhiên vì dân số người gốc Việt không nhiều, lại ở vào những tiểu bang chuộng Dân chủ, nên sự vận động hô hào của cộng đồng VN cũng chỉ dừng lại ở những kết quả rất khiêm tốn. Hy vọng sau kỳ bầu cử lần này, sẽ có nhiều người Mỹ gốc Việt rút kinh nghiệm, bán nhà dọn về NC, MI, OH, PA, GA, FL .... để tiếp tục "sự nghiệp đấu tranh", ủng hộ tranh cử cho tổng thống Mỹ vào những năm tới :-). Vì giả dụ như ở bang California, thì dẫu có la hét chửi mắng nhau, xuống đường biểu tình ủng hộ cho ông Trump hùng hậu cỡ nào đi nữa, cơ hội đảng Cọng hoà thắng cuộc cũng rất mong manh. 

Có người hỏi mình tại sao dân VN lại rất quan tâm đến chính trị chính em, và thích thắng thua đến vậy. Có phải là do đất nước bị dai dẳng quá nhiều chiến tranh không ? Mình xin thưa là thực sự không biết. Còn nếu phân tích kỹ, thì chắc phải rất dài, nào là do ăn đường nhiều, do ăn nước mắm nhiều, do hút thuốc lào nhiều, do nhậu nhẹt nhiều, do học vị bằng cấp cao quá, do tổ tiên ly dị sớm quá, đem trứng chia đôi xuống biển lên rừng, do ngàn năm đô hộ giặc Tàu trăm năm đô hộ giặc Tây, do "thắng" hai đế quốc ...v.v.. Tóm lại trong các giống dân châu Á tại Mỹ, thì người VN "khí thế đấu tranh" mạnh mẽ nhất, quan tâm chính trị chính em nhiều nhất. Còn ưu điểm đó có dẫn đến việc cải thiện đời sống hàng ngày khá hơn không ? Uy thế chính trị trên thế giới và nền văn minh dân chủ của dân tộc VN có toả sáng hơn những dân tộc khác chăng ? Cái này thì phải nhìn vào kết quả thành tựu của cộng đồng ngưòi Việt hải ngoại trong 45 năm qua, và đời sống văn minh dân chủ của người Việt trong nước bao lâu nay !

Cũng nhân đây xin nói về chữ "người Mỹ gốc X" mà anh nào hỏi mình hôm trước. Tất nhiên ai cũng biết, Mỹ là một hợp chủng quốc. Dân số của Mỹ, đã, đang, và sẽ tiếp tục được hình thành từ nhiều nguồn gốc dân di trú khác nhau. Trừ những người da đỏ gốc thổ dân châu Mỹ xa xưa, thì hầu hết những người Mỹ ngày nay đều có gốc gác từ một quốc gia nào đó. Ông bà cha mẹ hoặc bản thân họ đã từng được di trú đến đây trong quá khứ. Những thế hệ đầu tiên, hoặc những giống dân có màu da, đặc điểm nhân dạng khác biệt, thì ban đầu còn phân biệt, gọi là người Mỹ gốc này gốc nọ. Một thời gian sau khi đồng hoá, thì sẽ vào quên lãng. Ví dụ tổng thống Trump là người Mỹ gốc Đức, ông Biden là người Mỹ gốc Ái nhĩ Lan, nhưng Việt kiều thì vẫn còn là gốc Việt Nam ..:-). Vả lại, nếu ai có những thành tựu lớn như làm quan làm tướng, làm dân biểu, nghị viên, bác sĩ, chuyên gia ...gì đó, thì dẫu họ có lai ba bốn đời, không biết chữ VN nào, cũng ưu ái gọi họ là người Mỹ gốc Việt. Còn nếu họ lên tin tức, bị bắt vì tội ăn thịt chó, hay trộm cắp gian lận chẳng hạn, thì gọi lệch ra là người Mỹ gốc Miên. Chuyên đời vẫn thế, như cô ứng viên phó tổng thống cho Biden lần này, Kamala Harris, cứ cho mình là người Mỹ gốc Phi, vì có lợi thế chính trị hơn. Mặc dù cha cô là người Jamaica, mẹ là người gốc Ấn độ. Không tin, cứ đợi mai mốt ca sĩ Chế Linh ra ứng cử làm tổng thống Mỹ, rồi sẽ biết người ta gọi ông là gì. 

Tuy nhiên lâu nay cũng có một số người kém hiểu biết hoặc không hề biết lịch sử, hoặc mang nặng tư duy tự tôn, hoặc cố tình quên đi nguồn gốc của họ để phân biệt kỳ thị chủng tộc. Họ dựa vào màu da và đất nước mà họ may mắn được sống hiện tại, để phân biệt đẳng cấp, thượng đẳng hạ đẳng khác nhau. Những ngộ nhận đó, và tư duy thiển cận về màu da & tờ hộ chiếu có liên quan đến giá trị con người, nhiều lúc dẫn đến những vấn đề xã hội vừa bi hài vừa đáng thương trong đời sống hàng ngày. Nhưng ở đất nước nào, dân tộc nào rồi cũng có những trường hợp như vậy, chỉ là ít hay nhiều. Mỹ là một hợp chủng quốc, trình độ dân trí lại có nhiều tầng cấp cách biệt khác nhau, thành phần xã hội cũng đa dạng, nên chuyện kỳ thị dân tộc xảy ra là không có gì đáng ngạc nhiên. Quan trọng là phải coi cách luật pháp bảo vệ người dân, và thái độ cũng như quan điểm của đa số công chúng về loại "tội phạm" đó như thế nào. 

Thứ tư, là bàn đến TT Trump. Bởi nói đến bầu cử Mỹ năm nay và cả sau này mà không nhắc đến ông Trump là một điều không thể. Những đề tài đình đám sôi động trong nhiều năm qua trên chính trường Mỹ và thế giới, đều có liên quan ít nhiều đến TT Trump. Thậm chí, những phân hoá trong gia đình, bạn bè, anh em, cộng đồng VN cũng liên quan đến TT Trump. Đơn giản vì ông ta là một hiện tượng. Quái chiêu quái cách. Một người doanh nhân chưa hề có kinh nghiệm chính trường, bỗng nhiên lên làm tổng thống một cường quốc lớn nhất thế giới, thì chắc chắn những ứng xử sẽ không thể là những ứng xử thường gặp ở những nhà chính khách chuyên nghiệp trước đây. Nên dĩ nhiên là ân oán cũng đầy, được mất cũng nhiều, kẻ thương ngừời ghét cũng thừa. Nhưng may mắn cho ông, là đa số người VN quý mến ủng hộ ông, cả trong nước và ngoài nước. Có còn hơn không. Đỡ tủi !
Mặc dù không biết số cử tri gốc Việt tại Mỹ có làm thay đổi tình huống được gì cho ông Trump hay không. Nhưng dẫu sao đó cũng là một món quà tình cảm đáng quý. Nhiều nhà tiên tri, chiêm tinh gia, thầy bói gốc Việt cho rằng ông Trump là do thượng đế phái xuống. Có người gọi ông là thiên sứ, là cứu tinh ..v.v. Tuy nhiên trong cuộc sống cái gì thái quá thì cũng trở thành "cuồng". Một đấng giáo chủ cũng không mong muốn tín đồ của mình là đám giáo dân cuồng tín. Một nhà lãnh đạo đúng đắn cũng không muốn những kẻ theo mình là một tập hợp điên cuồng, giáo điều, chẳng biết phân biệt đúng sai. Bởi điều đó quá nguy hiểm, lợi bất cập hại. Chính những kẻ cuồng tín giáo điều là cha đẻ của bọn khủng bố, bạo loạn, phe nhóm kỳ thị phá hoại, mà chúng ta thường thấy lâu nay. Mình nghĩ rằng TT Trump cũng không ngoại lệ, chắc chắn ông cũng mong muốn những người ủng hộ mình sáng suốt, biết nhận định đúng sai, và chọn lựa một vị tổng thống phù hợp trong giai đoạn hiện nay, để có thể làm cho nước Mỹ tốt đẹp hơn. Nhưng ranh giới của sự nhiệt tình ủng hộ và sự cuồng tín quá khích đôi khi rất nhỏ đối với một số cá nhân, cho nên cũng khó tránh những trường hợp đáng tiếc xảy ra. 

Tất nhiên, ông Trump chưa bao giờ là một người hoàn hảo, hoặc là một đấng cứu thế không có lỗi lầm. Cách ăn nói hành xử của ông ta khác những người tiền nhiệm. Cách tuyên bố của ông không giống những nhà chính khách, uống lưỡi bảy lần. Cách dùng người của ông không theo nguyên tắc của một nhà chính trị điều hành đất nước, thay người liên tục ..v.v. Nói chung ông ta có nhiều thứ khác biệt với những vị lãnh đạo hoặc chính trị gia xưa nay, cho nên thành tựu lẫn lộn được mất, cọng trừ, xen kẻ khá nhiều. Bên cạnh đó, ông luôn bị giới truyền thông và phía đối lập tấn công liên tục từ khi nhận chức năm 2016 đến nay. Dĩ nhiên là có nhiều nguyên nhân chủ quan và khách quan khác nhau. Có những vấn đề phiền phức do chính cá tính và cách hành xử của ông gây ra. Nhưng cũng có những phiền phức rắc rối do các bên đối lập cố tình tạo ra. Tuy nhiên, sự nổ lực và sức chiến đấu liên tục không mệt mỏi của tổng thống Trump cũng đã làm nhiều người kinh ngạc và cảm động.

Tất nhiên là không ai có thể đòi hỏi người khác có cái nhìn khách quan và công bằng về công trạng của họ được, cho dù có là tổng thống Hoa kỳ. Nhưng mình luôn nghĩ rằng bất kỳ ai muốn có một sự chọn lựa đúng đắn trong cuộc sống, trước hết họ phải công bằng với chính bản thân họ khi phân tích một vấn đề. Kế đến họ phải có khả năng để phân biệt tin tức nào giả, tin tức nào thực, đặc biệt là trong thời buổi truyền thông nhiễu loạn như hôm nay. Bạn bè mình nhiều người đầy đủ điều kiện máy móc thông tin, trình độ, nhưng vẫn bị kiếp nạn "fake news" hoài :-). Một số người xưa nay vẫn thường có quan niệm "thần thánh hoá" lãnh tụ, lãnh đạo, hoặc người của công chúng như ca sĩ, tài tử, người "đương thời" ....chẳng hạn. Thiết nghĩ cũng nên chấp nhận tính 2 mặt của một vấn đề, tốt xấu của con người cũng vậy thôi. Ủng hộ cho ông lãnh đạo này vì nghĩ rằng ông ta sẽ làm được một số việc "tốt", nhưng cũng đừng quên ông ta có thể sở hữu nhiều thứ "xấu" khác mà thiên hạ không ưa. Thần tượng cô ca sĩ này anh tài tử nọ, hát hay đẹp trai, thì cũng đừng quên họ có thể cũng đầy khuyết điểm như bao con người bình thường khác. Càng tôn sùng bất chấp, đến khi "vỡ mộng" lại càng thất vọng hơn  :-).

Thực ra, những tiêu chí lãnh đạo và nguyên tắc điều hành của lưỡng đảng Hoa Kỳ, không có gì mới lạ với người dân. Xưa nay, có một số người ủng hộ chỉ dựa vào những đường lối dự kiến hoặc những lời tuyên bố của các ứng viên. Có người ủng hộ theo xu hướng của bạn bè anh em hoặc người thân. Nhưng bên cạnh đó, có những người chỉ ủng hộ dựa vào những kết quả cụ thể và thực tế việc làm, người thật việc thật. Bởi trong chính trường, "muốn làm" và "làm được" là 2 thứ khác nhau. Đôi khi những lời tuyên bố và kế hoạch dự tính hoàn toàn không đi đôi với việc làm và kết quả thực tế. Tất nhiên có nhiều ông lãnh đạo khoái nổ cho sướng miệng, chém gió cho đã tai, nhưng đến khi được chức thì lại quên mất . Cũng có ông muốn làm thực sự, nhưng lại lực bất tòng tâm, vì còn tuỳ thuộc vào khả năng của ông ta và các yếu tố liên quan nữa. Tuy nhiên, lần bầu cử này ông Trump đã có 4 năm trình làng về khả năng lãnh đạo của mình, ông Biden có 47 năm thành tích và quan điểm chính trị để kiểm chứng, nên cũng không khó khăn lắm cho sự chọn lựa của nhiều cử tri, nếu muốn chịu khó tìm hiểu. Mình luôn tin rằng mỗi con người đều có những ưu khuyết nhất định. Nhưng trong công việc thì có người này phù hợp hơn người kia. Chỉ mong rằng kết quả cuối cùng sẽ thể hiện được một cách trung thực sự chọn lựa của người dân Mỹ. 

Cuối cùng, liệu cuộc bầu cử lần này có thay đổi lớn cho đất nước Hoa kỳ hay chăng ? Nhiều người nghĩ vậy nhưng mình thì không quá hy vọng về điều đó. Chính sách đối ngoại và giao kết với đồng minh chắc chắn sẽ thay đổi nếu như một người khác lên nắm quyền. Thực ra, điều quan tâm nhất của nhiều người Mỹ hôm nay, đặc biệt trong giới hiểu biết chính trường, là quyền lợi của đất nước và những ảnh hưởng đến thế hệ tương lai con cháu của họ. Hiện nay bên cạnh những diễn biến quan hệ quốc tế phức tạp, điểm nổi bật nhất là tình trạng phân hoá của nước Mỹ. Có quá nhiều mâu thuẩn, lũng đoạn, hiểu lầm nội bộ đã và đang xảy ra trên đất nước này !

Nước Mỹ xưa nay luôn tôn trọng quyền tự do dân chủ của người dân, tôn trọng nguyên tắc đa nguyên đa đảng của mọi thành phần xã hội. Đó cũng là nền tảng cần thiết để tạo nên một đất nước hùng mạnh như ngày hôm nay. Dĩ nhiên trong lịch sử lâu nay cũng có những giai đọan nhiều mâu thuẩn đảng phái, bất đồng quan điểm chính trị, hoặc dị biệt trong cách ứng xử điều hành đất nước. Nhưng cuối cùng thì họ đều hướng đến giải pháp chung và tôn trọng mục đích cuối cùng là quyền lợi quốc gia. Họ đã từng biết cách kìm hãm những dị biệt để duy trì quyền lợi chung, đề cao quyền lợi quốc gia trên hết. Ví dụ như thời kỳ Civil War hoặc Chiến tranh thế giới I & II. Thế nhưng trong những năm gần đây thì hoàn toàn khác biệt. Sự hơn thua tranh giành của đảng phái ngày càng trở trên khốc liệt. Nhiều khi người ta có cảm giác quốc hội Mỹ như một bầy khỉ già nua, ngồi chiếm chỗ để tranh giành xâu xé nhau, và tô son trát phấn lên cái ảo ảnh quyền lực vô dụng của chính họ tưởng tượng ra. 

Nhiều người cho rằng đất nước Mỹ ngày càng thưa dần những người lãnh đạo có tầm vóc thực sự như xưa. Mình thì nghĩ rằng trong những năm gần đây, hậu quả của những trò chơi chính trị dơ bẩn và sự lũng đoạn của giới truyền thông (hoặc giới tài phiệt đằng sau), đã làm cho một số người tài giỏi ngần ngại tham gia chính trường. Rất nhiều quan chức chính phủ và những người có ảnh hưởng đến tình hình chính trị trong nước, chỉ biết lối cuốn vào chuyện "thắng thua", vì quyền lợi cá nhân và đảng phái, chứ không phải lo cho "được mất" của quốc gia. Theo suy nghĩ của cá nhân mình, những người thích thắng thua không nên chọn để lãnh đạo hoặc điều hành đất nước, kể cả lãnh đạo một tổ chức hoặc công ty. Bởi họ phù hợp với sòng bài nhiều hơn. Những người lãnh đạo tài ba khiêm tốn, luôn nghĩ đến sự "được mất" của quốc gia, nghĩ đến đại cuộc, và quan tâm cho những người dưới trướng của mình. Ai cũng hiểu trong chính trường thực tế có những thứ thua mà lại được, thắng mà lại mất. Một kẻ háo thắng, ham danh, và ích kỷ, không thể là một người lãnh đạo đáng tin cậy được. Nhưng theo giới quan sát hiện nay, đa phần trong quốc hội Hoa Kỳ là những kẻ quyết tử thắng thua.

Do vậy, đất nước ngày càng phân hoá và hổn loạn. Thắng thua để làm gì, nếu không thay đổi được điều gì có tính chiến lược cho đất nước, mà chỉ tạo thêm hố sâu ngăn cách trong lòng người dân & đảng phái với nhau ? Nhiều người lên án sự phân hoá, sự kỳ thị, sự bạo động đang diễn ra khắp nơi, nhưng ít nghĩ đến nguyên nhân sâu xa hơn, mà cứ hình dung như điều đó chỉ vừa mới xảy ra đêm qua. Rồi trốn chạy sự thật bằng cách đổ lỗi cho các thế lực bị giật dây, chống phá. Thực ra với sự phân hoá như hiện nay, với nhu cầu thắng thua quyền lực nhỏ nhoi như thế, thì không cần thế lực chống phá nào, họ cũng tự phá huỷ đất nước này. Còn nếu như họ đoàn kết, hiểu được cái chung cái riêng, tôn trọng sự dị biệt của nhau để hướng tới những giải pháp chung, thì cũng khó có thể thế lực nào thọc gậy bánh xe được. Hãy nhìn lại lịch sử để chiêm nghiệm điều đó vậy. Hy vọng họ không đổi tên đất nước Hoa kỳ từ "United States" sang "Divided States" !

Cho tới thời điểm này, nhiều người vẫn cho rằng luật pháp và hiến pháp của nước Mỹ là tối ưu, không thể tốt hơn. Đồng ý là lâu nay thế giới ngưỡng mộ nền dân chủ lập hiến của Mỹ. Chưa tới 300 năm lập quốc, đã trở thành siêu cường quốc số một thế giới. Tuy nhiên điều đó không có nghĩa là nước Mỹ có những luật lệ đúng đắn vĩnh viễn. Một luật lệ của thời kỳ đất nước lèo tèo vài triệu người, chưa có internet, chưa có phi thuyền, chưa có IoT, chưa có AI, chưa có 4.0 .... thì có thể không còn phù hợp với thời đại văn minh ngày nay. Đó là quy luật của tự nhiên, là sự thay đổi tất yếu của xã hội. Ví dụ như luật bầu cử của Mỹ đã cũ kỹ lắm rồi, đã đến lúc cần được tu chính để bảo đảm sự trung thực và chính xác hơn. Luật quốc hội cũng vậy, cần phải thay đổi để có những cơ chế kiểm soát bộ máy già nua vô dụng. Hạn chế số nhiệm kỳ của các vị dân biểu lấy tuổi ra đè thiên hạ, bận rộn chuyện chiêu trò đảng phái hơn thua nhiều hơn là quyền lợi của dân chúng. Luật ứng xử xã hội cũng cần được thay đổi để không bị lạm dụng bởi những chiêu bài "kỳ thị" cũ rích làm náo loạn xã hội, thừa cơ trộm cắp đốt phá. Luật an ninh nhân sự cũng cần thay đổi để tránh tình trạng "con sâu làm rầu nồi canh", một vài đứa cảnh sát điên khùng ngu dốt làm bậy kéo theo cuộc sống của bao nhiêu người dân vô tội vào vòng khổ luỵ..v.v. Tất nhiên còn nhiều điều khoản, luật lệ khác nữa cần được tu chính cho phù hợp với thời cuộc hôm nay. Và đất nưóc Hoa Kỳ cần những nhà lãnh đạo mạnh mẽ có tầm nhìn bao quát, cao thượng, đủ khả năng và đủ tâm huyết để thay đổi được những điều đó, cũng như kêu gọi được sự đoàn kết cả nước. Ai cũng mong như vậy ! 

Một đất nước cho dù văn minh đến đâu, một lý thuyết chủ nghĩa cho dù tốt đẹp đến đâu, thì cũng phải có lúc cần thay đổi để phù hợp với sự tiến hoá của xã hội loài người. Không nên bảo thủ, duy ý chí một cách mù quáng. Con ốc hà (mượn hồn) còn biết tự thay vỏ để trưởng thành, mà nhiều chế độ cứ ì ạch khiêng trên vai chiếc vỏ cũ kỹ, đã hỏng hóc lâu đời. Thậm chí còn sơn phết và ca tụng như một sự che đậy rẻ tiền, rồi tìm cách chụp mũ hoặc quy chụp cho sự cải cách.

Tóm lại, mình đã làm xong nghĩa vụ bầu cử của mình, không có bận tâm gì nữa. Lá phiếu khiêm tốn của mình đã dành cho vị nào đem lại những điều tốt đẹp hơn cho nước Mỹ và cho thế giới. Đặc biệt là ai có thể hổ trợ được phần nào sự công bằng đối xử với những nước nhỏ bé bị bắt nạt. Dĩ nhiên không ai có thể cam kết một điều gì như ý muốn trên chính trường quốc tế. Nhưng mình luôn nghĩ rằng bầu cử không phải là câu chuyện thắng hay thua, mà là khả năng chọn lựa tốt nhất trong sự hiểu biết của mỗi con người.

Còn nước Mỹ có khá hơn, có hết phân hoá, có khơi dậy lại được những ý thức vì quyền lợi chung như ngày xưa chăng ? Mình không biết, và cũng không tin là cả hai vị ứng viên tổng thống lần này có khả năng làm được điều đó. Tuy nhiên mình luôn hy vọng vào ngày mai, tin vào những lần bầu cử sắp tới, tin vào những vị tổng thống trong tương lai. Và mình cũng tin rằng trong một ngày gần đây, chính quyền và người dân Hoa kỳ sẽ sớm nhận ra sự  "được mất" của đất nước quan trọng hơn nhiều so với những tham vọng thắng thua vô bổ của các trò chơi chính trị đảng phái bẩn thỉu. 

PN (11/2020)
(Thoughtful men must feel that the fate of civilization upon this continent is involved in the issue of our contest - Abraham Lincoln)